De Zuid-Hollandse economie draait op volle toeren en groeide met 3,1%. Dat blijkt uit de ‘Regiomonitor 2018 – Digitale Delta’ die maandag werd gepresenteerd tijdens het Economendebat op het InnovationQuarter jaar-event. Internationale concurrentiekracht is de grote driver achter de economische groei in de regio. Deze is terug te zien in de positieve exportcijfers, een toename van buitenlandse investeringen en een stijging van de arbeidsproductiviteit.

 

Digitalisering economie brengt menselijke uitdagingen

De regio is volop in beweging en verandert steeds sneller in een ‘digitale delta’. Digitalisering en automatisering, om productieprocessen efficiënter te maken, zijn in volle gang. Tegelijkertijd zit de werkgelegenheid in de lift en neemt de krapte op de arbeidsmarkt toe, met name in de ICT-branche. Een verkaring is dat de verdere toename van digitalisering steeds meer leidt tot een ander soort banen dan voorheen. Om die reden lijkt de vraag van bedrijven naar werknemers lastiger te vervullen.

 

Lage ICT intensiteit in sterke sectoren is aandachtspunt

Berry Vetjens, Directeur markt en ICT van TNO, wees tijdens het debat op de achterblijvende ICT-intensiteit van de Nederlandse economie. “Dit is echt een aandachtspunt voor de concurrentiekracht van onze sterke sectoren in de toekomst. Op dit moment is de ICT-intensiteit gemiddeld lager dan in 2000, terwijl de uitdagingen van digitalisering in deze sectoren groot zijn”. Uit onderzoek van TNO komen de meest genoemde belemmeringen voor bedrijven naar voren. Vetjens: “Het blijkt bijvoorbeeld dat ondernemers uit de topsectoren Agri&Food en Logistiek onzeker zijn over de opbrengsten en risico’s van het delen van data.”

 

Samenwerken aan een digitale delta

Volgens Adri Bom-Lemstra, Gedeputeerde van de Provincie Zuid-Holland en lid van de EBZ, werken overheden, bedrijven, én kennisinstellingen hard aan de uitdagingen die de digitale transitie van de economie met zich meebrengt. “De analyses in de Regiomonitor brengen uitdagingen op het gebied van duurzame energie, arbeidsmarkt en digitale bereikbaarheid goed in kaart. Dit onderstreept waarom wij als EBZ de Roadmap Next Economy ondersteunen en een werkgroep zijn gestart om een ‘human capital’-aanpak te ontwikkelen. We zoeken een structurele oplossing om de afstemming van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in Zuid-Holland te verbeteren.”

 

Over de Regiomonitor

De Regiomonitor 2018 is een initiatief van de EBZ, de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Provincie Zuid-Holland. Deze monitor geeft jaarlijks inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen van de regionale economie aan de hand van de meest actuele facts & figures.

Klik hier om de monitor te downloaden

Een brede coalitie van wetenschappelijke organisaties, regio’s, bedrijven en kenniswerkers heeft staatssecretaris van Financiën Menno Snel opgeroepen tot actie als het gaat om de aanpassing van de 30%-regeling voor expats. Ook de EBZ heeft deze oproep gesteund.  Deze regeling geeft werkgevers de mogelijkheid om maximaal 30 procent van het salaris belastingvrij uit te keren aan hun buitenlandse werknemers die tijdelijk in Nederland werken.

Pamflet 30%-regeling overhandigd

Een delegatie van buitenlandse kenniswerkers, VSNU-voorzitter Pieter Duisenberg (Vereniging van Universiteiten), burgemeester John Jorritsma (namens Brainport Eindhoven) en VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer (namens VNO-NCW en MKB-Nederland) overhandigden dinsdag 29 mei een pamflet aan de Tweede Kamer. Met dit pamflet roepen zo’n 35 wetenschappelijke en culturele organisaties, regio’s en bedrijven de Tweede Kamer en de staatssecretaris op om de zogeheten ‘30%-regeling’ niet te wijzigen voor bestaande gevallen, zoals het kabinet van plan is.

Aanpassing raakt expats en bedrijven

Volgens de organisaties toont de overheid zich volstrekt onbetrouwbaar door de looptijd van de 30%-regeling onverwacht terug te brengen van 8 naar 5 jaar. ‘Dit raakt honderden bedrijven en instellingen en circa 60.000 buitenlandse werknemers. Ook zorgt het ervoor dat veel organisaties – die al moeite hebben om mensen te vinden – nog meer moeite krijgen om technici en andere specifieke talenten aan te trekken. Er is dus ‘Snel’ actie nodig van de staatssecretaris, want dit is in niemands belang’, aldus de initiatiefnemers.

Het Nederlandse veiligheidscluster, met de regio Rotterdam-Den Haag als belangrijke hotspot, is één van de grootste van Europa. De regio herbergt internationaal leidende bedrijven, beschikt over een sterke kennispositie en is een proeftuin voor cross-sectorale toepassingen.

Vooral op het gebied van cybersecurity heeft de regio een bijzondere uitgangspositie. Zo zijn The Hague Security Delta (HSD), de Cyber Security Academy (CSA), het European Cybercrime Centre van Europol (EC3), het European Network for Cyber Security (ENCS), het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) en de afdeling Cyber Security and Robustness van TNO allen in Den Haag gevestigd.

Cybersecurity biedt op zichzelf commerciële kansen, maar is ook cruciaal om verdere digitalisering van onze economie en maatschappij op veilige wijze mogelijk te maken. Zo zien we een snelle opkomst van het Internet of Things: het internet dat slimme apparaten aan elkaar verbindt en ons in staat stelt op een heel nieuwe schaal data te verzamelen. Deze ontwikkeling heeft grote impact op sterke economische sectoren in de regio, zoals de de Rotterdamse haven, de tuinbouw, het gezondheidscluster en de maakindustrie. Zo is in Rotterdam vanuit het Port Cyber Resilience Programma ‘FERM‘ opgezet om bewustwording over cyber security en resilience van bedrijven in het havengebied te verhogen,

De EBZ wil eraan bijdragen dat de regio de economische kansen van digitalisering en (cyber-)veiligheid optimaal benut. Dat doet de Board door de kennis van EBZ-leden over IT-ontwikkelingen en cybersecurity te vergroten, sleutelspelers in het veiligheidscluster te verbinden en belangrijke initiatieven te ondersteunen.

De maakindustrie in Zuid-Holland telt bijna 10.000 bedrijven en heeft een groot aandeel in de werkgelegenheid. Veel van deze banen zijn bij hightech bedrijven, waarvan de regio de hoogste concentratie van Nederland kent. Dat komt door een grote aanwezigheid van de topsector Hightech Systems & Materials en veel hightech toeleveranciers in de ketens van andere sectoren. Voorbeelden zijn clusters op het gebied van Maritiem, Robotica, Aerospace, Tuinbouw en Water.

Tezamen zijn deze bedrijven van groot belang voor de productiviteitsgroei en dus de internationale concurrentiekracht van de regio. Dat laatste is belangrijk omdat zij in een mondiaal speelveld opereren en vaak sterk afhankelijk zijn van de export. Om ook in de toekomst competitief te blijven, staan bedrijven in de hele keten voor de uitdaging om hun concurrentiepositie te versterken en te profiteren van de kansen van digitalisering. ICT en internet zorgen namelijk dat producten, productieprocessen en verdienmodellen van bedrijven radicaal veranderen.

Eén van de belangrijke initiatieven in Zuid-Holland is Smart Industry Hub SMITZH. Dit programma heeft als doel de Zuid-Hollandse maakindustrie en zijn technologische toeleveranciers te ondersteunen bij het toepassen van Smart Manufacturing, ofwel het automatiseren, robotiseren en digitaliseren van de productie. SMITZH bouwt aan een solide regionale innovatie-infrastructuur met een achttal fieldlabs, verspreid over de regio, die nauw samenwerken. Het gewenst resultaat is dat deze industrietak concurrerend en duurzaam door kan groeien. Dit heeft een positieve weerslag op de regionale en dus ook de nationale economie omdat er (nog) meer bedrijvigheid plaatsvindt en (nog) meer banen gegenereerd worden.

De EBZ zet zich er voor in dat bedrijven, medewerkers, kennisinstellingen én overheid een sprint trekken naar de digitale toekomst. We onderzoeken en presenteren nieuwe ideeën voor slimmere samenwerking, beleid en financiering voor (de digitalisering van) de industrie. Dat doen we door nationaal en internationaal als ambassadeur op te treden voor de Zuid-Hollandse maakindustrie en de Smart Industry Fieldlabs die in de regio gevestigd zijn.

Sinds oktober is op verzoek van het DB van de EBZ een werkgroep onder leiding van Marja van Bijsterveldt aan de slag met human capital. Tijdens de EBZ vergadering van 4 april gaf Marja van Bijsterveldt een update over de voortgang en sprak de board steun uit voor de gekozen aanpak.

De werkgroep heeft inmiddels de focus van haar activiteiten bepaald op basis van voorwerk door het secretariaat van de EBZ en gesprekken in het veld. De komende maanden zal de werkgroep een antwoord formuleren op de volgende hoofdvraag: Wat zou een structurele oplossing kunnen zijn om de afstemming van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in Zuid-Holland te verbeteren?

Omdat statenleden van Zuid-Holland het provinciebestuur heeft opgeroepen om voor de provincie een rol te verkennen bij de afstemming tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt trekt de EBZ samen op met Provincie Zuid-Holland. Ook is vanuit de Roadmap Next Economy het Next Education Platform aangehaakt, het samenwerkingsverband van mbo en hbo instellingen in de regio.

In de uitwerking van een structurele oplossing op de arbeidsmarkt ligt de nadruk op de human capital uitdagingen binnen de speerpunten van de EBZ. De hypothese hierbij is dat de grootste uitdagingen liggen bij om- en bijscholing van bestaand personeel, met name in MKB op mbo en hbo niveau.

Op korte termijn zal door de werkgroep en PZH aan een onderzoeksbureau de opdracht worden gegeven om twee dingen te doen:

  • In fase 1 van de opdracht wordt op basis van een analyse van knelpunten, het in kaart brengen bestaande initiatieven en een inschatting van de kwaliteit daarvan witte vlekken bepaald. Dit gebeurt in nauwe samenspraak met de partners van de EBZ. Resultaat van fase 1 is een advies aan de provincie en de EBZ over de rol die zij kunnen spelen.
  • Vervolgens zal fase 2 van het onderzoek moeten resulteren in voorstellen aan de Provincie en EBZ over welke structurele oplossingen er nodig zijn. Dit gebeurd onder andere op basis van voorbeelden van elders.

Planning is om in de boardvergadering van september ideeën hiervoor te presenteren.

Voor een overzicht van de leden van de werkgroep en de in de EBZ gepresenteerd aanpak, zie link.

700.000 extra inwoners, 3,7 mld euro economische schade door files, 25% van de CO2 uitstoot door mobiliteit: investeren in openbaar vervoer in de Randstad is hard nodig, concludeerde de EBZ in de boardvergadering van 4 april. De board ziet vier railsporen tussen Dordrecht en Leiden als belangrijke basis voor verbetering van de bereikbaarheid en roept regionale en nationale overheden op dit te realiseren.

EBZ-lid Jaap Bierman, directeur HTM, schetste tijdens de boardmeeting de urgentie van betere mobiliteit. Zo wees hij erop dat in regio’s met evenveel inwoners per vierkante kilometer zoals Parijs, Wenen en Stockholm, meer dan 33 procent van de verplaatsingen per OV gaat. In Rotterdam en den Haag is dat ca. tien procent.

Hij riep op om als regio een aantal dingen goed te regelen. Eerste aandachtspunt is prioritering, waar gaan we voor. Ook nodig is een heldere governance van de uitvoering. Nu is die niet eenvoudig en lopen er, bij gebrek aan geld, tal van studies en verkenningen waarbij het onduidelijk is wat met de uitkomsten gebeurt. Een ander aandachtspunt is de financiering van investeringen en de exploitatie. De regio kan bijvoorbeeld co-financiering halen uit woningbouwprogramma’s. Maar ook overheidsmiddelen zijn nodig: omliggende metropoolgebieden investeren massaal in openbaar vervoer.

Adri Bom-Lemstra, als gedeputeerde nauw betrokken bij de woningbouw- en mobiliteitsopgave van de regio, onderschreef de door Bierman geschetste uitdagingen en maakt graag gebruik van het aanbod van de EBZ om de overheden te adviseren op dit thema vanuit economisch perspectief en als ambassadeur op te treden richting Rijk en regio. De board zal de komende weken in contact treden met mogelijke coalitiepartijen in de grootste gemeenten in de regio over het reserveren van middelen voor investeringen in bereikbaarheid.

Hoe zorgen we dat de Europese industrie ook in 2030 nog competitief is? Hoe kan de EU het makkelijker maken voor de maakindustrie, in het bijzonder het MKB, om te investeren in digitalisering? Hoe kunnen Digital Innovation Hubs ondernemers ondersteunen bij automatisering en digitalisering van hun productie? Dit zijn vragen die afgelopen week in Parijs centraal stonden op het Digitising European Industry Stakeholder Forum 2018, georganiseerd door de Europese Commissie en het Franse Ministerie van Economie en Financiën.

De Economic Board Zuid-Holland werd door de Commissie uitgenodigd om aan het jaarlijks terugkerend forum deel te nemen. Een mooie gelegenheid om in Europees verband de best practices van de recentelijk gestarte Smart Industry Hub SMITZH te delen en ondernemer Jac Gofers van Promolding uit te nodigen om te spreken over het belang van de implementatie van digitalisering in de Europese industrie.

Anton Duisterwinkel, programmamanager van SMITZH: “Deelname aan dit Forum was zeer de moeite waard voor SMITZH. Natuurlijk deel ik graag onze werkwijze met de Europese Commissie, zodat de mensen in Brussel een inzicht krijgen hoe wij als een one-stop-shoploket ondernemers kunnen helpen met de industriële toepassing van Smart Manufacturing. Daarnaast heb ik veel collega’s ontmoet die met soortgelijke initiatieven bezig zijn. Op die manier leren we van elkaar en bouwen we een netwerk van internationale partners op”

Jac Gofers, CEO van Promolding: “De implementatie van digitalisering is van levensbelang voor de toekomst van de Europese industrie. Er is op EU niveau een goede strategie nodig die onnodige knelpunten voor financiering van digitalisering, met name in het MKB, zoveel mogelijk voorkomt. Vanuit de ervaringen die ik met Promolding heb opgedaan, denk ik daar graag over mee”

Een nieuwe naam, een aangescherpte focus en een nieuwe voorzitter: in 2017 heeft de EBZ weer flinke stappen gezet op weg naar een krachtige economic board.

In dit jaarverslag presenteert de EBZ een overzicht van de activiteiten en geboekte resultaten in 2017, zoals de economische missie naar Zuid-Duitsland, de boardvergaderingen over de speerpunten en de intelligence-activiteiten.

Focus op groei | Jaarverslag 2017

De gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018 bieden kansen om de goede regionale samenwerking die de afgelopen jaren is opgebouwd verder te versterken. Deze oproep doet EBZ-voorzitter Jan Kees de Jager vandaag in een brief aan alle colleges en fractievoorzitters van Zuid-Hollandse gemeenten.

Alleen door meer samen te werken kunnen we als regio onze positie richting het Rijk en Europa versterken, schrijft De Jager. De EBZ onderstreept in de brief de urgentie van meer samenwerking. Het gaat weliswaar beter met de economie, maar de banengroei blijft achter en de werkloosheid is te hoog. Bekeken vanuit langjarig perspectief presteert de regio vergeleken met andere regio’s in Nederland onvoldoende. En de uitdagingen zijn groot. Om de maatschappelijke uitdagingen op het gebied van gezondheid, voeding, veiligheid en klimaat te vertalen in economische kansen. Om de bereikbaarheid en leefklimaat van de regio te verbeteren. Om te zorgen dat iedereen mee kan doen in de next economy. Dergelijke opgaven kunnen we alleen oppakken als we samenwerken, stelt de board. De EBZ is graag bereid hierbij te helpen.

Brief EBZ aan colleges en fractievoorzitters

 

“Mijn droom: De gezondste stad van Europa ligt in Zuid-Holland”, aldus EBZ-lid Martin van Gogh tijdens de boardvergadering van 30 november. In de Leidse Hortus Botanicus spraken de leden van de Economic Board Zuid-Holland over kansen op de cross-over van twee EBZ-speerpunten: Feeding megacities en Life Sciences & Health. Een werkgroep vanuit de board gaat acties in gang zetten om de kansen op deze cross-over te verzilveren.

Zuid-Holland heeft een unieke positie in de wereld met zowel een toonaangevend tuinbouwcluster als een sterke lifesciences sector. De combinatie van die twee sectoren biedt veel kansen die de regio nog onvoldoende benut, stelde boardlid Pancras Hogendoorn, lid van de raad van bestuur van het LUMC, in zijn introductie. Als voorbeelden noemt hij kennis en technologie over genetica van plant en mens en kennis over schimmels.

Rob Baan, CEO van Koppert Cress, vroeg aandacht voor het belang van gezonde voeding. In zijn pitch ‘Medical delta of Health delta? Geen pillen, maar paprika’s!’ schetste hij mogelijkheden om door plantaardig voedsel ziekten te voorkomen of te genezen. Als voorbeeld wees hij op het programma Vers+, dat mensen gericht wil voorzien van bepaalde plantinhoudsstoffen via groente en fruit. Fiscale prikkels en aandacht voor voeding in de opleiding van artsen zouden een extra impuls geven, stelde Baan.

Vanuit de life sciences invalshoek presenteerde prof. Marcel Tijsterman hoe zijn recente ontdekkingen op het gebied van humane genetica een universeel mechanisme voor de verandering van genetisch materiaal – en dus ook in planten – heeft weten op te helderen. Hier is een octrooi op aangevraagd.

Op basis van de gepresenteerde voorbeelden en voorstellen riep boardlid Martin van Gogh, directeur Hoogendoorn / Batenburg Techniek, gemeenten op om samen met bedrijven en kennisinstellingen werk te maken van de ambitie gezondste stad van Europa. Daarbij kan de regio voortbouwen op al lopende acties en plannen vanuit Greenport West Holland, Roadmap Next Economy en Vers+. Ook deed hij een aantal voorstellen om de interactie tussen de sectoren structureel te verbeteren, bijvoorbeeld door aandacht voor gezonde voeding te verankeren in de onderzoeksprogramma’s van individuele instellingen en samenwerkingsverbanden als Medical Delta.

De Economic Board Zuid-Holland heeft Jan Kees de Jager benoemd als nieuwe voorzitter van de board. De Jager, CFO van KPN, is de opvolger van Ab van der Touw die vanaf de start van de EBZ in 2014 voorzitter was.

Vice-voorzitter Karel Luyben: “We zijn blij dat we met Jan Kees de Jager opnieuw een voorzitter hebben vanuit één van de grootste bedrijven uit onze regio. Als voormalig politicus en ondernemer brengt hij ook een schat aan ervaring mee. Die is heel waardevol om de EBZ verder te ontwikkelen als aanjager van samenwerking en economische ontwikkeling.”

De Economic Board Zuid-Holland brengt bedrijven, economische clusters, kennisinstellingen, beroepsonderwijs, lokale- en regionale overheden samen rond de tafel en bundelt zo kennis, netwerken en bestuurskracht.

De EBZ is Van der Touw veel dank verschuldigd voor de goede basis die is gelegd, zegt Luyben. “We hebben onder leiding van Ab van der Touw bereikt dat er de laatste vijf jaar veel meer dan voorheen een gezamenlijkheid is ontstaan en dat is merkbaar en zichtbaar.”

Ab van der Touw: “vanaf het begin ging het bij de EBZ om de economische ontwikkeling in deze regio. Niet als doel op zich, maar voor de 2,3 miljoen mensen die in deze regio wonen, leven en werken. Een economisch succesvolle en duurzame regio biedt kansen voor iedereen, waarbij geldt: waar het goed is, is je thuis.”

De Jager: “Het is Ab van der Touw gelukt om in vier jaar een breed draagvlak te creëren bij de veelheid aan stakeholders in de regio Zuid-Holland. Met een heldere missie en focus op een aantal speerpunten staat deze Board er goed voor. Ik kijk met veel goede zin uit naar het voorzitterschap van de EBZ waarin we het brede draagvlak in de regio en daarbuiten heel goed kunnen gebruiken om de impact van EBZ zo krachtig mogelijk te laten zijn.”

Ab van der Touw, vertrekkend voorzitter van de Economic Board Zuid-Holland (EBZ), heeft op 30 november 2017 de Gouden Lis gekregen. De Gouden Lis is de hoogste provinciale onderscheiding van Zuid-Holland. Van der Touw ontving de Gouden Lis met oorkonde uit handen van de commissaris van de Koning in de provincie Zuid-Holland, Jaap Smit. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland besloten hem de onderscheiding toe te kennen, omdat hij, naast allerlei andere activiteiten, vele jaren lang belangeloos werkte ten faveure van het bedrijfsleven en de economische ontwikkeling van de provincie Zuid-Holland.

Van der Touw werd in 2013 de eerste voorzitter van, wat toen nog heette, de Economische Programmaraad Zuidvleugel (EPZ). De EPZ ging in 2017 verder onder de naam Economic Board Zuid-Holland (EBZ). Ab van der Touw zette de koers uit en leverde een grote bijdrage aan het verstevigen van de relaties tussen overheden, kennisinstellingen en het bedrijfsleven. Daarnaast werkte hij als CEO van Siemens Nederland en vanuit verschillende andere nevenfuncties aan de ontwikkeling van de (regionale) economie en thema’ s als energietransitie. Commissaris Jaap Smit noemde hem ‘een voorzitter met verbindende, visionaire en diplomatieke kwaliteiten’.

Bij het officiële afscheid van Van der Touw van de EBZ op 30 november 2017 onderstreepte Jaap Smit de grote betekenis van het werk van Ab van der Touw voor Zuid-Holland. “Daarvoor wil ik hier, namens GS van Zuid-Holland, mijn grote waardering uitspreken. En met groot genoegen wil ik op dit moment van afscheid, namens het provinciaal bestuur, de hoogste onderscheiding van Zuid-Holland aan Ab van der Touw uitreiken’, aldus Smit.

Ab van der Touw behoort nu tot het selecte gezelschap dat de Gouden Lis mocht ontvangen. Hij is de 38e drager van de Gouden Lis sinds de instelling van de provinciale onderscheiding in 1952. De Gouden Lis is bedoeld voor personen die zich zeer verdienstelijk hebben gemaakt voor Zuid-Holland.

Van de leden van de EBZ ontving Ab van der Touw de bundel Ab initio, een terugblik van de boardleden op vier jaar EBZ en de rol die Van der Touw daarin gespeeld heeft, en een vooruitblik op de komende periode.