Column: Energiesysteem – duurzaam én weerbaar. Het is randvoorwaarde voor ons verdienvermogen.

De wereld om ons heen is minder voorspelbaar geworden. Geopolitieke spanningen, schaarste en digitale dreiging maken duidelijk dat stabiliteit geen vanzelfsprekendheid meer is. Dat vraagt om weerbaarheid, zoals ook benadrukt door staatssecretaris Derk Boswijk tijdens de EBZ Voorjaarsbijeenkomst. Dit heeft ook gevolgen voor het energiesysteem. Naast duurzaamheid, zijn veerkracht en weerbaarheid belangrijk voor onze vitale infrastructuur.

Voor Zuid-Holland is een weerbaar energiesysteem een concrete opgave. Als economische kernregio met industrie, havens, glastuinbouw, kennisinstellingen en groeiende steden zijn we sterk afhankelijk van een betrouwbare energievoorziening. Het functioneren van onze economie staat of valt met de beschikbaarheid van energie.

Tegelijkertijd verandert het energiesysteem ingrijpend. Energie wordt steeds meer decentraal opgewekt en digitaal aangestuurd. Met zonnepanelen op het dak kan iedereen tegenwoordig zijn eigen energie produceren. Dat maakt het systeem duurzamer en biedt ruimte voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid. Al die lokale systemen zijn alleen ook een mogelijke ingang in het centrale energiesysteem. Diezelfde ontwikkeling vergroot dus ook de kwetsbaarheid van het systeem.

Die kwetsbaarheid is allereerst fysiek. Het elektriciteitsnet bestaat uit veel kwetsbare en belangrijke onderdelen: transformatorstations, verdeelpunten, kabels en installaties. In een decentrale context liggen steeds meer van die onderdelen verspreid door de regio. Het is belangrijk om systemen zo te bouwen dat ze goed beschermd zijn tegen bijvoorbeeld schade, sabotage of ongeautoriseerde toegang.

Daarnaast is het systeem digitaal kwetsbaar. Het elektriciteitsnet transporteert niet alleen maar elektronen, maar ook bits en bytes. Van wind op zee tot het zonnepaneel op het dak: alles is digitaal aangesloten. Dat verhoogt de efficiëntie, maar vergroot ook het aantal mogelijkheden om op aan te vallen.  Digitale veiligheid is daarmee geen IT‑detail, maar een strategische randvoorwaarde voor continuïteit en vertrouwen.

En tenslotte is er de menselijke factor. Energiesystemen worden ontworpen, beheerd en bediend door mensen. Mensen maken fouten, zijn soms te goed van vertrouwen of onderschatten risico’s. Dat is geen uitzondering, maar een gegeven. Juist daarom is het riskant om weerbaarheid alleen te baseren op regels, procedures en bewustwording.

De sleutel ligt in ‘secure‑by‑design’. Niet als extra beveiligingslaag achteraf, maar als uitgangspunt bij het ontwerp van fysieke én digitale energiesystemen. Systemen die standaard uitgaan van minimale toegang, duidelijke verantwoordelijkheden en goede monitoring en opvolging mocht het toch misgaan. Die zo zijn ingericht dat ze veilig blijven functioneren, óók als er iets misgaat.

Voor Zuid-Holland ligt hier een duidelijke kans. De kracht van de regio zit in haar ecosystemen: de samenwerking tussen bedrijven, overheden, netbeheerders, kennisinstellingen en innovatieve startups. In regionale programma’s en living labs komen energietransitie, digitalisering en innovatie samen. Door weerbaarheid daar structureel in te verankeren, bouwen we aan een energiesysteem dat niet alleen duurzaam en slim is, maar ook betrouwbaar.

Dat vraagt om gezamenlijke keuzes. Van overheden die sturen op kwaliteit en langetermijnwaarde. Van bedrijven die veiligheid zien als onderdeel van hun concurrentiekracht. En van samenwerking waarin het besef leeft dat vertrouwen ontstaat door kwetsbaarheid serieus te nemen.

Weerbaarheid is geen rem op vooruitgang. Het is de basis waarop we kunnen blijven investeren, innoveren en groeien. Juist in een wereld die minder vanzelfsprekend is geworden.

Deze column is een initiatief van de Taskforce Energietransitie en geschreven door voorzitter Leo Freriks en Astrid Garretsen