Man in pak maakt visie duidelijk

Groeiagenda Conferentie 2026: Zuid-Holland zet in op disruptieve innovatie

, ,

Op 7 juli kwamen partners van de Groeiagenda Zuid-Holland bijeen in het Provinciehuis Zuid-Holland voor de jaarlijkse Groeiagenda Conferentie. Het thema dit jaar was disruptieve innovatie: technologie die bestaande werkwijzen, markten en maatschappelijke systemen ingrijpend verandert. Ruim 130 vertegenwoordigers van bedrijven, kennisinstellingen, overheden, campussen, regionale samenwerkingsverbanden en andere partners uit het innovatie-ecosysteem gingen met elkaar in gesprek over de vraag hoe baanbrekende technologieën sneller kunnen uitgroeien tot toepassingen die bijdragen aan een toekomstbestendige economie voor Zuid-Holland en Nederland.

Rijen mensen aan het luisteren naar een presentatie

Van kennis naar doorbraken

Zuid-Holland heeft een goede uitgangspositie voor disruptieve innovatie. De regio beschikt over sterke kennisinstellingen, campussen, innovatieclusters, startups, scale-ups en mkb-bedrijven in onder meer quantum, AI, cybersecurity, biotechnologie, ruimtevaart, maritieme technologie en hightech maakindustrie.

Tegelijkertijd ontstaan doorbraken niet vanzelf. Innovaties lopen in de praktijk vaak vast op knelpunten zoals beperkte ruimte, netcongestie, gebrek aan talent, trage procedures en onzekerheid over financiering. Daarom werken de provincie Zuid-Holland, de Economic Board Zuid-Holland en meer dan 100 partners via het Versnellingsprogramma van de Groeiagenda samen aan het verbeteren van de randvoorwaarden, het ontwikkelen van kansrijke investeringsvoorstellen en het versnellen van de uitvoering.

Tijdens de conferentie werd meerdere keren benadrukt dat Zuid-Holland over alle ingrediënten beschikt om internationaal voorop te lopen: sterke kennisinstellingen, innovatieve bedrijven, campussen en publiek-private samenwerkingen. De uitdaging ligt vooral in het sneller vertalen van kennis naar toepassingen, nieuwe bedrijvigheid en maatschappelijke impact. Juist op dat punt kan de regio volgens de sprekers het verschil maken.

Durf, samenwerking en lange adem

Na de opening door dagvoorzitter Ferrie Förster verzorgden Luc Sels, voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Leiden, Jan Jacob Vogelaar van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en Frans Nauta, oprichter van de Faculty of Impact, de inhoudelijke bijdragen.

In hun bijdragen stond centraal dat disruptieve innovatie vraagt om risicobereidheid, langetermijndenken en samenwerking tussen partijen die elkaar niet altijd automatisch vinden. Juist op dat snijvlak kan Zuid-Holland het verschil maken: door kennis, ondernemerschap, overheidskracht en maatschappelijke opgaven beter met elkaar te verbinden. Tegelijk klonk de oproep om scherpere keuzes te maken, meer ruimte te geven aan radicale innovatie en sterker in te zetten op het omzetten van kennis in economische en maatschappelijke impact.

Luc Sels benadrukte dat excellente wetenschap alleen niet voldoende is. Volgens hem vraagt een sterke innovatie-economie ook om meer focus op valorisatie: het sneller omzetten van kennis in nieuwe bedrijven, producten en maatschappelijke toepassingen. Daarbij wees hij op het belang van concentratie van kennis, talent en investeringen, zoals ook zichtbaar is in succesvolle internationale innovatie-ecosystemen.

Man in pak maakt visie duidelijk

Jan Jacob Vogelaar schetste hoe Nederland met het aangekondigde Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) een nieuwe stap wil zetten richting radicale innovatie. Het beoogde agentschap is geïnspireerd op het Amerikaanse DARPA-model en moet meer ruimte bieden voor experimenten, langjarige uitdagingen en risicovolle innovaties met potentieel grote maatschappelijke impact.

Man in pak doet presentatie

Frans Nauta hield de aanwezigen voor dat Zuid-Holland niet moet afwachten, maar juist zelf de regie moet nemen. Volgens hem vraagt een sterk innovatie-ecosysteem om durf om keuzes te maken, ruimte voor radicale vernieuwing en een grotere rol voor privaat kapitaal. Ook pleitte hij ervoor om de kracht van regionale samenwerking verder te professionaliseren, ingebed in instituties in plaats van programma’s, zodat kansrijke innovaties sneller kunnen doorgroeien naar economische en maatschappelijke impact.

Panelgesprek over disruptieve innovatie

Tijdens het interactieve panelgesprek ging dagvoorzitter Ferrie Förster in gesprek met wethouder Pim van Strien van de gemeente Noordwijk, Joeri van den Steenhoven, vice-voorzitter CvB van de Hogeschool Leiden, en Lucas Janssen, CEO van CEAD, over de vraag hoe Nederland baanbrekende technologie beter kan aanjagen. Het gesprek ging in op hoe Nederland en Zuid-Holland disruptieve innovatie beter kunnen organiseren en welke rol overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen daarbij ieder hebben.

Tijdens het panel werd duidelijk dat technologische innovatie alleen succesvol kan zijn als ook de randvoorwaarden op orde zijn. De deelnemers wezen onder meer op het belang van voldoende ruimte voor bedrijvigheid, een robuust energiesysteem, toegang tot talent en stabiel langetermijnbeleid. Ook kwam naar voren dat Nederland en Zuid-Holland scherper keuzes moeten maken en innovaties sneller moeten helpen opschalen.

Panelgesprek tijdens een conferentie

Eén duidelijke stem

Spoken word artist Elten Kiene bracht de middag op creatieve wijze samen in een spoken word wrap-up. Met taal, ritme en scherpe observaties vertaalde hij de rode draad van de conferentie naar een oproep tot nieuwsgierigheid, lef en gezamenlijke beweging.

Gedeputeerde Meindert Stolk sloot het programma af met een oproep om de gezamenlijke kracht van Zuid-Holland nog beter te benutten. Volgens hem ligt de kracht van de regio niet in één sector, maar juist in het totaalpakket van sterke economische sectoren, kennisinstellingen, campussen en innovatie-ecosystemen. Juist de verbinding tussen die verschillende kwaliteiten maakt Zuid-Holland uniek en biedt de regio een sterke uitgangspositie voor de economie van de toekomst.

De conferentie maakte duidelijk dat Zuid-Holland beschikt over een uitzonderlijk sterk innovatie-ecosysteem. Tegelijk vraagt het realiseren van disruptieve innovatie om scherpe keuzes, samenwerking en lef. Via de Groeiagenda en het Versnellingsprogramma werken de partners gezamenlijk aan betere randvoorwaarden, kansrijke investeringsvoorstellen en een krachtige gezamenlijke positionering richting Den Haag en Brussel. Zo werken de partners samen aan een toekomstbestendig Zuid-Holland, waarin technologische doorbraken sneller leiden tot economische én maatschappelijke impact.

Spoken word artiest

Meer weten over de Groeiagenda Zuid-Holland en het Versnellingsprogramma? Kijk dan op deze pagina.

Learning Community Human Capital Agenda focust op arbeidsproductiviteit en slimmer werken 

, ,

Hoe kunnen we in Zuid-Holland slimmer werken, arbeidsproductiviteit verhogen en tegelijkertijd zorgen voor aantrekkelijk en gezond werk? Die vraag stond centraal tijdens de Inspiratiesessie van de Learning Community Human Capital Agenda Zuid-Holland op 19 mei op het Leiden Bio Science Park. 

Projectleiders en kwartiermakers van de Deelakkoorden gingen samen met Team Human Capital en experts van TNO in gesprek over een thema dat al stevig verankerd is binnen de Groeiagenda Zuid-Holland (met de ambitie van 5-15% extra arbeidproductiviteitsgroei in Zuid-Holland) en daarmee ook in de Human Capital Agenda Zuid-Holland: arbeidsproductiviteit en slimmer werken. Deze sessie ging daarmee over het verder versterken en versnellen van de bestaande inzet binnen de HCA en de Deelakkoorden. 

 

 

Arbeidsproductiviteit vraagt om meer dan technologie 

Tijdens het plenaire programma namen Henk en Joyce en Goedele Geuskens (TNO) de deelnemers mee in de ontwikkelingen rondom het HCA Actieplan Slimmer Werken en de ambitie om arbeidsproductiviteit in Zuid-Holland verder te versterken. 

De centrale boodschap was helder: extra productiviteitsgroei ontstaat niet alleen door technologie. Voor echte impact moet gelijktijdig aan meerdere knoppen worden gedraaid. Technologie speelt daarbij een belangrijke rol, maar minstens zo belangrijk zijn organisatieontwikkeling, vaardigheden, leiderschap, werkcultuur en de kwaliteit van het werk. 

Daarbij werd benadrukt dat het verbeteren van werk niet alleen gaat over efficiënter werken, maar juist ook over slimmer, aantrekkelijker, interessanter en gezonder werk. Hoe zorgen we ervoor dat mensen duurzaam inzetbaar blijven, zich kunnen ontwikkelen en behouden blijven voor de arbeidsmarkt? 

Ook kwam naar voren dat informeel leren de belangrijkste vorm van leren blijft. Een sterke leer- en innovatiecultuur vormt daarmee de basis voor duurzame verandering. Juist daar liggen kansen voor de Deelakkoorden en de netwerken die zij verbinden. 

 

 

Opschaling en adoptie als gezamenlijke uitdaging 

In de gesprekken werd uitgebreid stilgestaan bij de vraag hoe succesvolle innovaties en nieuwe manieren van werken kunnen worden opgeschaald en breder toegepast. Binnen de Deelakkoorden gebeurt al veel, en in verschillende programma’s – zoals de Techniekcoalitie Zuid-Holland en innovatietafels in diverse regio’s – wordt al expliciet gewerkt aan productiviteitsverhoging. 

Tegelijkertijd werd geconcludeerd dat er nog volop kansen liggen om deze inzet verder te verbinden en integraal te versterken. 

Belangrijke vragen die daarbij naar voren kwamen waren: 

  • Welke aanpakken blijken in de praktijk echt effectief? 
  • Hoe leren mkb-ondernemers van goede voorbeelden? 
  • Hoe kunnen we kennis beter borgen en verspreiden? 
  • Welke rol spelen ecosystemen bij het versnellen van innovatieadoptie? 
  • Waar bevinden de Deelakkoorden zich op de route van innovatie naar brede toepassing? 

De discussie maakte duidelijk dat juist de verbinding tussen bedrijven, kennisinstellingen en organisaties essentieel is om productiviteitsverbetering op grotere schaal te realiseren. 

 

 

Vraaggestuurd werken: behoefte van ondernemers als uitgangspunt  

Tijdens de plenaire discussie werd ook gesproken over het belang van vraagarticulatie. De conclusie was dat succesvolle innovatie niet begint met een technologie of oplossing, maar met een concrete vraag vanuit ondernemers en organisaties. Dit sluit direct aan bij de werkwijze binnen de HCA en de Deelakkoorden. 

Met name voor het mkb is het belangrijk om aan te sluiten bij de dagelijkse praktijk en de daadwerkelijke ondersteuningsbehoefte van bedrijven. Vanuit die vragen kunnen ecosystemen ontstaan waarin partijen gezamenlijk werken aan oplossingen, kennisdeling en innovatie. 

Ook werd besproken dat veranderingen in werk soms vragen om een andere blik op organisatiecultuur en werkprocessen. Bijvoorbeeld de vraag hoe werk zo kan worden georganiseerd dat het aantrekkelijk blijft voor verschillende doelgroepen op de arbeidsmarkt. 

Intervisie als krachtig onderdeel van de Learning Community 

Tijdens de intervisieronde gingen deelnemers met elkaar in gesprek over vraagstukken uit hun eigen praktijk. Zoals altijd bleek de combinatie van praktijkervaringen, kritische vragen en wederzijds leren van grote waarde. 

De aanwezigheid van TNO-collega’s zorgde daarbij voor aanvullende perspectieven en verdieping, terwijl de intervisie haar vertrouwde karakter behield: leren van en met elkaar op basis van actuele casuïstiek uit de Deelakkoorden. 

 

Eerste verkenning van WE-PRODUCTIEF 

Tot slot is gesproken over het idee voor een mogelijk nieuw Deelakkoord WE-PRODUCTIEF. Dit initiatief bouwt voort op de bestaande inzet binnen de HCA en de Deelakkoorden en is bedoeld als versterker en versneller van slimmer werken, innovatieadoptie en arbeidsproductiviteit. 

De eerste reacties vanuit de Learning Community waren positief. Inmiddels is kwartiermaker Kim van Eijck gestart met de verdere uitwerking van het concept. De komende maanden wordt samen met de Deelakkoorden gewerkt aan een gedragen voorstel. 

Samen bouwen aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt 

De Inspiratiesessie bevestigde opnieuw de waarde van de Learning Community als plek voor ontmoeting, kennisdeling en gezamenlijke ontwikkeling. Met thema’s als Leven Lang Ontwikkelen, sociale innovatie, slimmer werken en arbeidsproductiviteit blijven de deelnemers samen bouwen aan een sterke en toekomstbestendige arbeidsmarkt in Zuid-Holland. 

De volgende Inspiratiesessie staat gepland voor het vierde kwartaal van 2025. 

 

ACTIEPLAN SLIMMER WERKEN ZUID-HOLLAND: meer impact met hetzelfde talent 

, ,

Zuid-Holland staat voor een grote uitdaging: de vraag naar personeel groeit, terwijl de arbeidsmarkt steeds krapper wordt. Alleen meer mensen opleiden of aantrekken is daarom niet genoeg. Om economisch sterk te blijven, moeten we ook slimmer gaan werken. 

 

Het nieuwe Actieplan Slimmer Werken Zuid-Holland laat zien hoe de Economic Board Zuid-Holland en de provincie Zuid-Holland, vanuit de Human Capital Agenda, samen met partners kunnen bijdragen aan hogere arbeidsproductiviteit. Niet met één nieuw omvangrijk programma, maar met een actiegerichte aanpak die voortbouwt op bestaande initiatieven, zoals Deelakkoorden, campussen, fieldlabs, onderwijs, kennispartners en mkb-netwerken.  

In dit artikel lees je waarom slimmer werken urgent is, aan welke samenhangende thema’s bedrijven kunnen werken om productiever te worden en hoe Zuid-Holland de stap wil maken van goede voorbeelden naar brede toepassing in de praktijk. 

Krapte op de arbeidsmarkt vraagt om slimmer werken 

Zuid-Holland is een van de economische motoren van Nederland. Met ruim 3,8 miljoen inwoners, meer dan 500.000 ondernemers en sterke kennisinstellingen levert de provincie een belangrijke bijdrage aan het Nederlandse verdienvermogen. Tegelijkertijd neemt de druk toe. De beroepsbevolking vergrijst en ontgroent, de arbeidsmarkt blijft krap en grote maatschappelijke opgaven vragen om steeds meer mensen in onder andere techniek, zorg, energie, bouw, logistiek en digitalisering. 

Alleen meer mensen opleiden, aantrekken of activeren is daarom niet voldoende. Om economische groei, brede welvaart en betaalbare publieke voorzieningen te behouden, moet Zuid-Holland ook slimmer werken. Dat betekent: met dezelfde of minder mensen meer waarde creëren, zonder dat dit leidt tot hogere werkdruk of minder werkplezier. 

Juist dat is urgent. Hoewel Nederland nog steeds een hoog productiviteitsniveau kent, is de groei van de arbeidsproductiviteit de afgelopen decennia sterk vertraagd. Zuid-Holland had tot 2015 een hogere productiviteit dan het Nederlandse gemiddelde en is in de afgelopen jaren de voorsprong kwijtgeraakt. Daar komt bovenop dat de vraag naar personeel blijft toenemen, terwijl de uitdagingen groot zijn: voldoende woningen bouwen, de energietransitie versnellen, de zorg toegankelijk houden en de economie toekomstbestendig maken. 

Het Actieplan Slimmer Werken Zuid-Holland van de Human Capital Agenda Zuid-Holland, Economic Board Zuid-Holland en de provincie Zuid-Holland laat zien hoe partners kunnen bijdragen aan hogere arbeidsproductiviteit door menselijk kapitaal beter te benutten. De focus ligt op de factoren waarop de Human Capital Agenda invloed kan uitoefenen: vaardigheden, leren en ontwikkelen, slimmer organiseren van werk, motivatie en cultuur, en het mensgericht toepassen van technologie en innovatie. 

 

Vier knoppen voor slimmer werken 

Het actieplan kijkt naar arbeidsproductiviteit vanuit vier samenhangende knoppen.  

  1. Kennis en vaardigheden
    De eerste knop is het vergroten van kennis en vaardigheden. Mensen moeten zich kunnen blijven ontwikkelen, zodat zij kunnen meebewegen met nieuwe technologie, veranderende functies en nieuwe manieren van werken.
     
  2. Slimmer organiseren
    De tweede knop is het slimmer organiseren van werk. Productiviteit stijgt wanneer processen eenvoudiger worden ingericht, taken beter worden verdeeld en ondersteunende technologie goed wordt ingebed in de dagelijkse praktijk.
  3. Motivatie en cultuur
    De derde knop is motivatie en cultuur. Een open en veilige werkcultuur, ruimte voor eigenaarschap en aandacht voor werkplezier zijn geen zachte randvoorwaarden, maar belangrijke factoren voor productiviteit. Mensen die betrokken zijn, leren, meedenken en ruimte krijgen om te verbeteren, dragen direct bij aan slimmer werken.
  4. Technologie en innovatie
    De vierde knop is technologie en innovatie. Robotisering, digitalisering, AI en data kunnen werk verlichten en processen efficiënter maken. Maar technologie levert pas echt waarde op wanneer medewerkers ermee kunnen en willen werken, en wanneer werkprocessen en organisatiecultuur mee veranderen. 

Deze vier knoppen werken dus vooral in samenhang. Een nieuwe robot, AI-toepassing of digitale tool maakt een bedrijf niet automatisch productiever. Pas wanneer technologie wordt gekoppeld aan vaardigheden, werkorganisatie en betrokkenheid van medewerkers ontstaat duurzame productiviteitsgroei. 

 

 

Van experimenten naar brede toepassing 

Zuid-Holland beschikt al over sterke ecosystemen van samenwerkingen, innovatieprogramma’s en onderwijsinitiatieven. Veel daarvan dragen bij aan slimmer werken, bijvoorbeeld via digitalisering, AI, Leven Lang Ontwikkelen en praktijkgerichte samenwerking met het mkb.  

De uitdaging ligt vooral in opschaling. Veel goede initiatieven blijven hangen in pilots en bereiken onvoldoende ondernemers. Voor mkb-bedrijven is het aanbod bovendien vaak versnipperd en lastig vindbaar.  

Daarom sluit het actieplan aan bij de adoptieroute van TNO. Het model onderscheidt drie logische samenhangende fasen: agenderen, uitproberen en adopteren. Eerst moeten bedrijven bewust worden van hun productiviteitsvraagstuk en de urgentie voelen. Daarna kunnen oplossingen worden getest in de praktijk. Vervolgens moeten succesvolle werkwijzen worden geborgd, opgeschaald en onderdeel worden van de normale bedrijfsvoering. Juist in die laatste stap ligt een grote opgave. 

 

Het mkb centraal 

De sleutel voor productiviteitsgroei ligt in belangrijke mate bij het brede mkb. Veel ondernemers willen wel vernieuwen, maar missen tijd, overzicht, kennis of investeringsruimte. Het actieplan richt zich daarom niet alleen op koplopers, maar juist op het brede peloton van mkb-bedrijven dat ondersteuning nodig heeft om productiever te worden. 

Door ondernemers beter te ondersteunen, initiatieven toegankelijker te maken en kennis sneller te verspreider, kunnen meer bedrijven profiteren van slimmer werken. 


DOEN en BOUWEN: versnellen via de Deelakkoorden en versterken van ecosystemen 

Het actieplan sluit aan bij de bestaande DOEN en BOUWEN strategie van de Human Capital Agenda. De lijn DOEN richt zich op de Deelakkoorden, dit zijn publiek-private samenwerkingen waarin bedrijven, onderwijs, overheden en maatschappelijke partners werken aan human capital-vraagstukken. 

Binnen het actieplan worden bestaande Deelakkoorden gerichter benut om hun bijdrage aan arbeidsproductiviteit te vergroten. Via het lerend netwerk, kennisuitwisseling en samenwerking met TNO worden projectleiders ondersteund om sterker te sturen op de vier productiviteitsknoppen en op adoptie en opschaling. 

Ook nieuwe Deelakkoorden moeten explicieter maken hoe zij bijdragen aan arbeidsproductiviteit. Daarnaast wordt samen met TNO gewerkt aan een pilot voor een Zuid-Hollandse ketenaanpak productiviteit. Die aanpak richt zich op de samenhang tussen technologische innovatie, slimmer organiseren, sociale innovatie en skillsontwikkeling binnen ketens. In 2026 is bovendien de ambitie om een nieuw Deelakkoord af te sluiten dat volledig in het teken staat van verhoging van arbeidsproductiviteit. Vertrekpunt voor dit nieuwe Deelakkoord is de vraag hoe de bestaande Deelakkoorden kunnen worden versterkt op die onderdelen die bijdragen aan het verhogen van arbeidsproductiviteit en hoe zij mkb-bedrijven hierbij beter kunnen ondersteunen. Er is inmiddels een kwartiermaker gestart om dit verder uit te werken. 

BOUWEN: randvoorwaarden versterken 

Bij BOUWEN gaat het om het versterken van randvoorwaarden in het bredere ecosysteem. Denk aan het verbeteren van overzicht en toegang tot scholing en financiering via Heel Zuid-Holland Leert, het versterken van vernieuwende onderwijsvormen zoals challenge based learning, en het versnellen richting een skills-based arbeidsmarkt. 

Ook betere mkb-dienstverlening is belangrijk. Ondernemers moeten eenvoudiger de juiste ondersteuning kunnen vinden en arbeidsproductiviteit moet explicieter onderdeel worden van de dienstverlening aan het mkb. Daarnaast wil het actieplan innovatiecampussen, fieldlabs en living labs sterker benutten als versnellers van groei, innovatie en talentontwikkeling. 

Tot slot zet het plan in op kennisdeling en het versterken van het “mkb-loopvermogen”: bestaande netwerken met veel werkgeverscontacten worden beter benut om het gesprek over slimmer werken bij bedrijven op gang te brengen. 

 

Tien acties, één samenhangende aanpak 

Het actieplan komt samen in 10-actiepunten. Vier acties richten zich op uitvoering via de Deelakkoorden, zes op het versterken van het ecosysteem. 
 

De kracht van het plan zit juist in die combinatie. Arbeidsproductiviteit is te complex voor één losse interventie of één nieuw programma. Daarom kiest Economic Board Zuid-Holland voor een actiegerichte strategie die voortbouwt bestaande initiatieven, focus aanbrengt, partijen verbindt en bestaande initiatieven helpt om meer impact te maken. Zo wordt met het Actieplan Slimmer Werken niet méér gedaan, maar vooral slimmer en effectiever. 

Het Actieplan Slimmer Werken heeft één helder doel: een productiever Zuid-Holland, waarin bedrijven kunnen groeien, mensen hun talenten beter benutten en werk aantrekkelijk, gezond en toekomstbestendig blijft. 

 

Download het plan hier: Actieplan Slimmer Werken Zuid-Holland

 

Het Deelakkoord STROOM, voorheen het Energietransitiehuis, is inmiddels ruim een jaar onderweg. Hoogste tijd om de balans op te maken. Is STROOM inmiddels op stoom? 

, ,

Om antwoord te krijgen op die vraag putten we uit hun uitgebreide en zorgvuldig samengestelde voortgangsrapportage en uit de toelichting van programmamanager Erwin Niedeveld. In die voortgangsrapportage staat één centrale vraag: hoe zorg je ervoor dat een regio niet alleen reageert op verandering, maar er ook samen richting aan kan geven? Dat is immers de ambitie van STROOM: het regionale leer en innovatie ecosysteem in opbouw in Alphen aan den Rijn, het Groene Hart en Holland Rijnland. 

In de afgelopen periode heeft STROOM daarin belangrijke stappen gezet. 

Van idee naar werkende aanpak 

Wat begon als een zoektocht naar manieren om onderwijs, vakmanschap, innovatie en maatschappelijke opgaven beter met elkaar te verbinden, ontwikkelt zich steeds meer tot een herkenbare regionale aanpak. STROOM brengt ondernemers, onderwijsinstellingen, kennispartners, overheden en maatschappelijke organisaties samen rond concrete vraagstukken uit de regio. Niet vanuit losse projecten, maar vanuit een gezamenlijke beweging waarin werken, innoveren en leren hand in hand gaan. 

Een belangrijke keuze daarbij is dat STROOM geen nieuwe instelling wil zijn, maar een netwerkorganisatie die bestaande partijen verbindt en het eigenaarschap bij de partners laat. Er wordt dus niet gebouwd aan een extra laag, maar aan een manier van samenwerken waarin partijen elkaar sneller weten te vinden, kennis delen en samen verantwoordelijkheid nemen voor regionale vraagstukken. 

Een van de grootste successen van STROOM is dat de regio anders leert kijken naar maatschappelijke opgaven. Achter veel losse uitdagingen, van netcongestie en verduurzaming tot arbeidsmarktkrapte en veranderende vaardigheden, blijken grotere regionale patronen schuil te gaan. Achter al deze opgaven schuilt één gemene deler: mensen en hun vaardigheden. Daarom staat human capital centraal in de aanpak van STROOM. 

Juist door partijen rondom die vraagstukken samen te brengen in Learning Communities ontstaat meer begrip, een gezamenlijke taal en meer handelingsvermogen. In totaal lopen er nu ongeveer vijftien Learning Communities. In deze Communities wordt interdisciplinair en onder deskundige begeleiding gewerkt aan oplossingen voor regionale vraagstukken. 

Denk daarbij bijvoorbeeld aan verduurzaming en elektrificatie op bedrijventerreinen. Plannen daarvoor lopen vast door netcongestie. Bedrijven, netbeheerders, gemeenten en onderwijs werken aan oplossingen, maar vaak nog los van elkaar. Door dit binnen een Learning Community actief en samen op te pakken, wordt voortgang geboekt. 

Daarbij wordt ook zichtbaar gemaakt wat deelnemers in de Learning Communities daadwerkelijk leren. Dat gebeurt onder meer met open badges: deelbaar bewijs van ontwikkelde competenties, geleverde prestaties en betrokkenheid als student, professional, vrijwilliger of ondernemer. Daarmee worden de opbrengsten van leren in de praktijk concreter en herkenbaarder. 

Dat vraagt niet alleen projectmatige inzet, maar ook bestuurlijk commitment. Ook op dat vlak is er in de afgelopen periode stevig aan de weg getimmerd. Er staat inmiddels een netwerkstructuur, er is een regiegroep ingericht, het programmateam ondersteunt de dagelijkse ontwikkeling en meerdere Learning Communities zijn gestart of in opbouw. Daarmee is STROOM niet langer alleen een ambitie op papier, maar zichtbaar in de praktijk aanwezig. 

De grootste uitdaging: anders leren samenwerken 

Tegelijkertijd is de opgave complex, zo vertelt ook programmamanager Erwin Niedeveld. Misschien wel de grootste uitdaging voor STROOM is dat de beweging vraagt om een andere manier van samenwerken, organiseren en leren. Organisaties moeten ruimte maken voor experimenteren, vraaggestuurd werken en samenwerking over domeinen heen. Dat blijkt in de praktijk niet vanzelfsprekend. Professionals ervaren vaak tijdsdruk, bestaande structuren sluiten niet altijd goed aan en nieuwe manieren van werken vragen bestuurlijke steun en vertrouwen. 

Daarom is de rol van facilitators belangrijk. Zij begeleiden de Learning Communities actief, maken ruimte voor productieve samenwerking over verschillende domeinen en houden de beweging erin. De facilitator is daarbij neutraal en heeft als belangrijkste belang het dienen van de missie van de Learning Community. Daarmee zorgen facilitators ervoor dat een Learning Community niet alleen een overlegvorm blijft, maar een plek wordt waar deelnemers samen leren, onderzoeken en stappen zetten. 

Daar komt bij dat maatschappelijke vraagstukken steeds complexer worden. De energietransitie raakt bijvoorbeeld meerdere domeinen, zoals economie, onderwijs, arbeidsmarkt, digitalisering en leefomgeving. Dat vraagt om een regio die niet alleen projecten uitvoert, maar als geheel leert functioneren als lerend en innoverend ecosysteem. Een pittige opgave, maar juist dat is de ambitie en de kern van STROOM. 

 

Wat moet er nu gebeuren? 

Voor de korte termijn ligt de focus op verdere verdieping van de bestaande Learning Communities en het versterken van de ondersteuning daaromheen. Denk aan het uitbreiden van de community van facilitators die de Learning Communities begeleiden, het beter zichtbaar maken van leeresultaten via open badges en het verder verbinden van ondernemers, onderwijs en kennispartners.  

Ook het versterken van vraagarticulatie, het scherper krijgen van regionale vraagstukken, blijft een belangrijke opgave. 

Op middellange termijn draait het om verbinding en borging. De verschillende Learning Communities moeten beter met elkaar verbonden raken, kennis en ervaringen moeten makkelijker circuleren en nieuwe partners moeten eenvoudiger kunnen aansluiten. Daarnaast vraagt STROOM om verdere professionalisering van governance, ondersteuning en verantwoording. 

Daarbij wordt onder meer gewerkt aan een sociocratische rechtsvorm voor STROOM als netwerkorganisatie. Dat is bijzonder, omdat ook de juridische vorm moet passen bij de manier waarop STROOM wil werken: met gedeeld eigenaarschap, gelijkwaardige samenwerking en besluitvorming vanuit het netwerk. Ook een duurzaam bekostigingsmodel wordt verder onderzocht. 

Voor de langere termijn ligt de ambitie nog breder. STROOM wil bijdragen aan een regio die duurzaam in staat is om maatschappelijke en economische opgaven gezamenlijk aan te pakken. Niet alleen als antwoord op de energietransitie van vandaag, maar als fundament voor het toekomstige ontwikkelvermogen van de regio. Daarmee groeit STROOM uit tot meer dan een programma: een regionale infrastructuur voor samenwerken, werken, innoveren en leren. 

Vooral doorgaan 

De tussenrapportage laat vooral zien dat STROOM werkt als beweging. Programmamanager Erwin Niedeveld bevestigt dit ook in de gesprekken met het Human Capital team dat hij graag gebruikt als sparringpartner. Partners vinden elkaar sneller, jongeren ervaren de regio steeds meer als betekenisvolle leeromgeving en er ontstaat vertrouwen dat deze manier van samenwerken daadwerkelijk perspectief biedt. 

De volgende fase draait daarom niet om een nieuwe koers, maar om het verder verdiepen, verbinden en borgen van wat inmiddels is opgebouwd. Er is nog een weg te gaan, maar er ligt een stevig fundament.  

Van regionale Human Capital-aanpak naar nationale biotechstrategie

, ,

Het Human Capital deelakkoord van het Leiden Bio Science Park is al enige tijd en uitvoering en de sector staat ook met het uitgebrachte rapport Wennink volop in de belangstelling. Hoog tijd om Thijs Remijn het podium te geven om de voortgang en werkzaamheden te laten toelichten. We spreken Thijs bij Bio Partner op een van de toonaangevende campussen van Nederland waar hij en de Stichting Leiden Bio Science Park kantoor houdt.

 

 

Goedendag Thijs, met het rapport Wennink staat de sector weer volop in de spotlights. Voordat we daarop ingaan echter, zou je voor de buitenstaander een beeld kunnen schetsen van het Leiden Bio Science Park waarbinnen jullie acties zijn. Wat er wordt gedaan, wat de omvang is, welke keypartners zijn aanwezig? 

Reactie Thijs 

Jazeker,  Het Leiden Bio Science Park is het grootste life sciences & health-cluster van Nederland. Meer dan 27.000 professionals, en 28.000 studenten op alle niveaus werken en leren hier bij ruim 500 bedrijven, kennisinstellingen en onderwijsorganisaties aan de toekomst van gezondheid. Kennis en talent vormen de essentiële motor voor het succes van innovatiedistrict, daarom werken we met verschillende stakeholders samen om ervoor te zorgen dat we ook in de toekomst aan de groeiende talentvraag kunnen blijven voldoen. Dat doen we met een groot aantal partners waaronder: Universiteit Leiden, LUMC, Hogeschool Leiden,  MBO Rijnland, de Leidse Instrumentmakersschool, Biotech Training facility, de gemeenten Leiden & Oegstgeest, de Ondernemersvereniging Bio Science Park (OVBSP)  en Johnson en Johnson als grootste private partij op het park.  

Zou je in een paar pennenstreken kunnen aangeven welke impact het rapport Wennink  heeft of kan gaan hebben op de sector in het algemeen en het LBSP in het bijzonder? 

Reactie Thijs 

Het rapport-Wennink is een enorme erkenning voor onze sector. Het zet Life Sciences & Health, en biotech als sleuteltechnologie in het bijzonder, definitief op de kaart als een van de strategische motoren voor het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Het rapport maakt wel pijnlijk duidelijk dat we als land nú moeten investeren in talent en innovatie om mondiaal mee te blijven spelen. 

Voor het Leiden Bio Science Park betekent dit wind in de zeilen. Onze uitdagingen op het gebied van talent, van mbo-technici tot PhD’s, worden nu op het hoogste nationale niveau aangekaart. Het rapport opent deuren naar gerichte investeringen en dwingt ons om nog intensiever en op grotere schaal samen te werken. Ik merk ook dat het rapport echt zaken in beweging heeft gezet, en de bereidheid om samen te werken echt is toegenomen.  

Middels de eerder opgestelde Human Capital Agenda ‘Zonder talent geen groei’ en het daaruit voortvloeide Deelakkoord was het LBSP goed gepositioneerd om direct in te kunnen spelen op de vraag van Wennink. Sterker nog, ik begreep dat jullie vrijwel als enige sector uit het rapport direct in staat waren om een goede en onderbouwde propositie neer te leggen. Kun je aangeven hoe de opgebouwde structuur daaraan heeft bijgedragen? 

“Dat klopt. Juist vanwege onze sterke positie en bestaande netwerken als grootste cluster, zijn wij door de taskforce Wennink gevraagd om het voortouw te nemen en de landelijke input voor de hele biotechsector te coördineren. 

We hebben toen meteen de samenwerking opgezocht met brancheverenigingen zoals HollandBIO en de VIG, en de andere clusters in Nederland. Dat we vervolgens zo snel een breed gedragen, landelijke propositie konden neerleggen, komt onder andere omdat we lokaal niet vanaf nul hoefden te beginnen. Specifiek voor de randvoorwaarde talent hadden we dankzij onze eigen Human Capital Agenda en het lopende Deelakkoord al een goed beeld van knelpunten en kansen, geïnspireerd door de Human Capital aanpak binnen project Beethoven konden we snel een landelijke visie neerleggen. Onze lokale ‘Leidse’ slagkracht is daarmee de perfecte versneller geworden voor deze nationale aanpak.” 

Jullie zijn ondertussen bezig met het opstellen van een Investeringsagenda om de gedane propositie nog concreter te maken. Op welke onderdelen willen jullie vooral inzetten? 

“De totale Investeringsagenda is heel breed en omvat vele strategische onderwerpen die cruciaal zijn voor het park. Maar het onderdeel Human Capital is daarbinnen wel een fundamentele randvoorwaarde. Wij hebben dit moment allereerst aangegrepen om strategisch te herijken of we nog met de juiste zaken bezig zijn. We kijken daarbij naar de totale talentstroom: van primair en voortgezet onderwijs tot academisch onderwijs, en van internationaal talent tot zij-instromers. 

Onze conclusie is dat er op alle fronten al ontzettend hard wordt gewerkt. Echter, naast een aantal concrete projecten gericht op kennis en inhoud binnen het onderwijs, is er vooral behoefte aan meer organisatiekracht en samenhang. Daarnaast liggen er grote kansen voor samenwerking op het gebied van gedeelde onderwijsfaciliteiten tussen de verschillende instellingen. Daar willen we dan ook sterk op inzetten.” 

 

Tegelijkertijd worden de voorgenomen activiteiten uit het Deelakkoord ook gewoon volgens planning uitgevoerd en opgeleverd. Tijdens de Dutch Bio Week wordt bijvoorbeeld het LLO-portal gelanceerd, terwijl eerder al de JOB-portal het levenslicht zag. Kun je concreet maken hoe deze instrumenten bijdragen aan bijvoorbeeld de verdere ontwikkeling van een leercultuur binnen de sector en/ of welke bijdrage het heeft op de mobiliteit binnen en/ of het behoud voor de sector?  

“Om met het Jobportal te beginnen: we zijn erg trots op de resultaten tot dusver. Sinds de lancering heeft de site al 90.000 bezoekers ontvangen. Inmiddels hebben 85 organisaties een account aangemaakt en is er continu een ruim aanbod van meer dan 100 vacatures. Het mooie is dat dit is gerealiseerd met minimale aanpassingen sinds de start; de site wordt organisch dus al uitstekend gevonden en gebruikt. Komend jaar zetten we in op het uitbreiden van relevante content en actievere marketing. Bovendien wordt het platform door onze partner 360Pharma nu ook in andere Life Science clusters uitgerold. In Groningen is de LIFE Coöperatie onlangs live gegaan met hun versie. Dit stimuleert de mobiliteit van werkzoekenden binnen de sector, ook over de regiogrenzen heen. 

De bouw van het LLO-platform (Leven Lang Ontwikkelen) vordert eveneens gestaag; we liggen perfect op schema voor de lancering tijdens de Dutch Bio Science Week. Het doel is om sectorrelevant scholingsaanbod overzichtelijk in de etalage te zetten, makkelijk vergelijkbaar te maken en actief te promoten. In eerste instantie bouwen we dit op met de huidige LLO-aanbieders op ons park: het Centrum voor Bioscience & Diagnostiek (Hogeschool Leiden), Universiteit Leiden, LUMC, Paul Janssen Futurelab, Biotech Training Facility en mboRijnland. Op termijn willen we hier uiteraard nog meer aanbieders op aansluiten.” 

Tot slot, jullie zijn actief betrokken bij de Human Capital gemeenschap van Zuid-Holland. Dat doen jullie niet voor niets. Wat levert jullie dat op?  

“Het Leiden Bio Science Park is een prachtig innovatiedistrict, maar we zijn geen eiland. De talentuitdagingen waar wij voor staan, spelen net zo goed in de haven van Rotterdam, in de IT-sector in Den Haag of in de Greenport. Door actief deel te nemen aan de Zuid-Hollandse Human Capital gemeenschap leren we van elkaars best practices en voorkomen we dat we allemaal zelf het wiel opnieuw uitvinden. 

De korte lijnen met de Economic Board en de provincie maken het bovendien heel makkelijk om snel te sparren en verbinding te leggen met andere waardevolle initiatieven en netwerken in de regio. Samen sta je simpelweg sterker.” 

Dank Thijs voor dit inzicht. Mooi te zien dat de investeringen renderen en een bijdrage leveren aan de grote opgaven waar de Zuid-Hollands arbeidsmarkt voor staat. 

 

De concurrentiekracht van Europa wordt niet in Brussel beslist, maar in onze havens, laboratoria en fabrieken.

,

Op 24 juni organiseerde de Provincie Zuid-Holland, samen met de partners binnen Economic Board Zuid-Holland, de conferentie ‘Zuid-Holland on Course for a Competitive Europe’ in het Residence Palace in Brussel. Onder het motto Anticipate – Innovate – Accelerate kwamen vertegenwoordigers bijeen uit EU-instellingen, regionale overheden, kennisinstellingen en het bedrijfsleven over de rol van regio’s in Europees industriebeleid, veiligheid en de energietransitie. Het programma was opgebouwd rond een plenair programma en drie parallelle panels: over veiligheid en weerbaarheid, strategische technologieën en innovatie, en de schone industriële transitie. De boodschap was helder: de concurrentiekracht van Europa wordt niet in Brussel beslist, maar in de havens, laboratoria en fabrieken van regio’s als de onze.

 

 

In zijn openingswoord zette gedeputeerde Meindert Stolk, tevens boardlid van de EBZ, de ambitie van de regio direct neer. “De kracht van Zuid-Holland komt niet uit één sector, één bedrijf of één doorbraak. Ze komt uit de combinatie van kennis, industrie, ondernemerschap en overheid die in één regio samenwerken.” Zuid-Holland transformeert, aldus Stolk, één van Europa’s grootste industriële en energiehubs naar een schoon, hightech ecosysteem en draagt daarmee bij aan Europese technologische soevereiniteit zonder de verbinding met de wereld te verliezen. De actuele geopolitieke ontwikkelingen maken die opdracht urgenter dan ooit: ze dwingen Europa anders te denken over economie, weerbaarheid en defensiegereedheid. Regio’s als Zuid-Holland zijn de plek waar die omslag concreet wordt.

 

 

De middag bracht scherpe analyses over de geopolitieke realiteit. Han ten Broeke, chef de cabinet van Eurocommissaris Wopke Hoekstra, stelde het duidelijk: “Als we nu nog een wake-up call nodig hebben, dan is dat te laat. We hadden al wakker moeten worden na de invasie van de Krim.” De sluiting van de Straat van Hormuz heeft Europa opnieuw geconfronteerd met de kwetsbaarheid van fossiele afhankelijkheid, een oliecrisis die het continent dagelijks 0,5 miljard euro kost. Zijn kompas voor de weg vooruit: de Clean Industrial Deal, met als kern het afbouwen van geïmporteerde fossiele brandstoffen en het versnellen van homegrown energy.

Europarlementslid Jeannette Baljeu (Renew) vulde dat aan met concrete Europese wetgevingstrajecten: van de Industry Accelerator Act en de Biotech Act tot de Circular Economy Act en vereenvoudiging van vergunningverlening. Ook CO2-markten en maritieme kansen voor de Rotterdamse haven stonden op haar agenda, met het Porthos-project als concreet voorbeeld van infrastructuur die Europa sterker maakt.

 

 

In het panel over veiligheid en veerkracht schetste Ingrid Thijssen, bestuursvoorzitter van de TU Delft en boardlid van de EBZ, een helder beeld van het Zuid-Hollandse innovatie-ecosysteem quantum, aerospace, biotech, robotica en de haven van Rotterdam maar benadrukte vooral de urgentie: het moet sneller, strategischer, grootschaliger en op een fundamenteler niveau. China en de VS azen op onze kennis, talent en innovaties; Europa moet veel daadkrachtiger optreden.

De bijeenkomst leverde ook een tastbaar resultaat op. Gedeputeerde Meindert Stolk overhandigde een cheque van €1 miljoen aan QORRELATIONS, een consortium van QuantaMap, Orange Quantum Systems, TNO en VSL, alle vier met sterke wortels in Zuid-Holland. Zij ontwikkelen een slim testproces dat fouten in chips vroegtijdig opspoort, een directe bijdrage aan Europese halfgeleidersoevereiniteit.

“Strategische autonomie begint met strategische relevantie,” zei EBZ-voorzitter Femke Brenninkmeijer in de slotwoorden. “Europa’s toekomst wordt niet veiliggesteld door beleidsdocumenten. Wel door regio’s die sneller innoveren, sneller opschalen en investeren in de technologieën die de komende decennia bepalen. Zuid-Holland doet dat en vandaag hebben we laten zien dat we dat samendoen.”

De Economic Board Zuid-Holland zet de opgehaalde inzichten en gelegde verbindingen uit Brussel om in concrete vervolgstappen: gerichte samenwerking op Europees niveau en versterking van de samenwerking tussen de regionale innovatieclusters op het gebied van quantum, cybersecurity, life sciences en schone energie.

 

Column Ron Brans: Nieuwsgierigheid als succesfactor voor ai en technologie

,

Ik was tijdens een korte break van werk naar het WK Snooker in Sheffield, een lang gekoesterde wens. Even de batterij opladen en tegelijkertijd genieten van deze oer-Britse sport al doet ook daar de Chinese dominantie zijn intrede. 

Het leuke van het toernooi is dat het kleinschalig en toegankelijk is. De (oud)spelers lopen er gewoon over straat en blijken goed aanspreekbaar. Zo knoopte ik een praatje aan met Joe Johnson wereldkampioen in 1986. Mister Johnson, do you mind? Not at all, en daarmee was het gezamenlijke selfie (bijna) binnen. I started watching snooker when you became World Champion. You must have been around 2 zei de charmeur en toen ik liep te stoeien met mijn telefoon om een mooi beeld vast te leggen, opperde hij ‘try to get us both in’. Engelse onderkoelde humor. 

Mijn gehannes met mijn telefoon staat echter niet op zich. Mijn dochter noemt mij een boomer daar waar het het gebruik van dit stukje moderne technologie betreft. Optimaal gebruik kunnen maken van de mogelijkheden vraagt wat van de gebruiker, naast dat het wat vraagt van de (de kwaliteit van) het product en het vraagt wat van de context waarbinnen het wordt aangeboden en gebruikt.  

Breder trekkend geldt dat ook voor technologische vooruitgang in het algemeen. Is dat alleen een garantie voor de verhoging van arbeidsproductiviteit of is daar meer voor nodig? Er blijkt, zo valt ook uit mijn intro te verwachten, meer voor nodig. Het moet ingebed zijn in een cultuur waarin men open staat voor vernieuwing, nieuwsgierig is, wil leren en betrokkenheid bij de ontwikkeling en invoering van de technologie is een voorwaarde. Anders dreigt het gevaar dat het blijft steken in ‘technolgy push’ en worden de mogelijkheden, ondanks mogelijke steun van directie en management, op het vlak van productiviteitsstijging niet (ten volle) benut. De (eind)gebruiker moet ermee kunnen en willen werken. 

Dat speelt ook bij de ontwikkelingen rond AI. Organisaties hebben de verplichting hun medewerkers AI-vaardig te maken. Sommige werknemers lopen, al dan niet gestimuleerd van hogerhand, voorop en benutten de (vele) mogelijkheden al volop. Anderen daarentegen zijn terughoudend en benadrukken de gevaren van uitholling van functies en de mogelijke maatschappelijke schade in de vorm van de toegenomen vraag naar elektriciteit en (koel)water zien, soms om hun eigen weerzin tegen verandering te rechtvaardigen. Alleen bij een zorgvuldig (lees samen met medewerkers) opgestelde en integraal ingevoerde AI-strategie is een gedragen landing in de organisatie kansrijk en kunnen de vele mogelijkheden gericht worden benut. 

En ondertussen blijf ik verder pielen met mijn digitale camera. Gelukkig staan er instructie-video’s online en ben ik van nature nieuwsgierig. Ik wacht alleen nog op een uitnodiging van de techreuzen om mee te denken over de nieuwste verbeteringen. Dan gaat de volgende selfie vast beter.  

EBZ verkent in Westland kansen voor circulaire economie en quantum in Zuid-Holland

,

Tijdens de EBZ-vergadering van 5 juni bij Koppert Cress in het Westland stonden twee thema’s centraal die bepalend zijn voor het verdienvermogen van Zuid-Holland: de volgende fase van de circulaire economie en de strategische kansen van quantum. In een omgeving waar innovatie, duurzaamheid en ondernemerschap dagelijks samenkomen, besprak de Economic Board Zuid-Holland hoe de regio haar koppositie verder kan uitbouwen.

Gastheer Koppert Cress liet zien hoe die toekomst er in de praktijk uit kan zien. Het Westlandse bedrijf geldt als een voorbeeld van hoe economische groei, duurzaamheid en innovatief ondernemerschap hand in hand kunnen gaan. Met fossielvrije en energiepositieve productie, samenwerking op geothermie, toepassingen rond CO₂-hergebruik en ruimte voor startups in een living lab, onderstreepte Koppert Cress de innovatieve kracht van de regio. Tegelijkertijd werd ook duidelijk waar de knelpunten zitten: ruimte om te ondernemen, passende regelgeving, energie-infrastructuur en mogelijke netcongestie blijven belangrijke aandachtspunten.

Nieuwe fase voor taskforce Circulaire Economie

In de terug- en vooruitblik van de taskforce Circulaire Economie schetste voorzitter Nico van Dooren, tevens executive manager Strategy & Portfolio van het Havenbedrijf Rotterdam, hoe de opgave in Zuid-Holland zich ontwikkelt. Waar de verduurzaming van de industrie draait om meerdere pijlers, van infrastructuur en energie tot transport, richt de taskforce zich nadrukkelijk op de ontwikkeling van een nieuw grondstoffensysteem. Daarbij gaat het om de vraag hoe de regio circulaire waardeketens op industriële schaal kan stimuleren, zowel in de koolstofchemie als voor kritieke materialenketensen hoe bestaande industriële infrastructuur, daarvoor benut kan worden.

De taskforce bouwt voort op de Circulaire Actieagenda uit 2022, maar werkt inmiddels, mede door een sterk veranderde economische realiteit, in een vernieuwde samenstelling. De marktomstandigheden zijn grillig, investeringen staan onder druk en verschillende bedrijven in de keten hebben te maken gehad met strategische heroriëntaties of marktuitval. Tegelijkertijd blijven de ambities groot. Voor de verwerking van grondstoffen en de ombouw van industrie zijn significante investeringen nodig; investeringen die niet alleen van belang zijn voor verduurzaming van de industrie en het verdienvermogen van de regio, maar ook voor de strategische relevantie van Zuid-Holland,Nederland én Europa.

In de bespreking klonk brede steun voor de aangescherpte koers van de taskforce. Daarbij werd  de noodzaak meegegeven  van economische haalbaarheid, het belang van een gelijk speelveld voor nettarieven en circulair ondernemerschap goed mee te nemen. Ook werd onderstreept dat Zuid-Holland  moet voortbouwen op bestaande ecosystemen en innovatiekracht in de regio. Kansen liggen onder meer in de ontwikkeling van syngas, methanol en toepassingen van CO₂ en in kritieke materialen, waarbij samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden cruciaal is. De komende periode wil EBZ de lobby dit dossier blijven ondersteunen en bijdragen aan het losmaken van de benodigde investeringen.

 

Quantum: Zuid-Holland heeft goud in handen

Het tweede hoofdonderwerp van de vergadering was quantum. Vanuit de provincie Zuid-Holland en QuTech werd toegelicht hoe Zuid-Holland internationaal  tot de wereldtop behoort. We beschikken over een sterk groeiend quantum-ecosysteem met wetenschap van wereldklasse, snelgroeiende bedrijven en een unieke keten van toeleveranciers, talent en kennisinstellingen. Daarmee heeft de regio een positie opgebouwd die niet alleen economisch kansrijk is, maar ook strategisch van groot belang voor Nederland en Europa.

Quantum biedt perspectief op verschillende terreinen: van sensing en navigatie tot computing voor complexe optimalisatievraagstukken en veilige communicatie. Daarmee raakt het niet alleen de technologiesector zelf, maar ook sectoren waarin Zuid-Holland al sterk is, zoals de haven, lifescience & health, space en de hightech-maakindustrie.

Tegelijkertijd was de boodschap helder: de internationale concurrentie neemt snel toe en stilstand is geen optie. De groei van het aantal banen en investeringen in het Zuid-Hollandse quantumcluster is indrukwekkend, maar andere landen ondertussen investeren fors. Om de huidige voorsprong vast te houden, moet Zuid-Holland nu doorpakken.

Vanuit de EBZ klonk brede steun voor het opstellen van een bredere agenda voor quantum in Zuid-Holland. Ook werd het belang benadrukt van gezamenlijke profilering: Zuid-Holland moet het verhaal van quantum niet alleen blijven ontwikkelen, maar ook beter uitdragen.

Samen bouwen aan het verdienvermogen van Zuid-Holland

Met de bijeenkomst in het hart van het Westland werd opnieuw zichtbaar waar Zuid-Holland sterk in is: het samenbrengen van ondernemers, overheid en kennisinstellingen rond de vraag hoe de regio economisch sterk, innovatief en toekomstbestendig blijft.

Jeroen Kortenoeven banner

EBZ TASKFORCE HUMAN CAPITAL HEET WELKOM: JEROEN KORTENOEVEN ”Samenwerken is de enige weg vooruit”

,

Jeroen Kortenoeven (51) is algemeen directeur van Scheepswerf Slob in Papendrecht, een dochteronderneming van Koninklijke De Vries Scheepsbouw. De werf bouwt casco’s en aluminium opbouwen voor Feadship-superjachten — de absolute top van de internationale jachtbouw. Sinds kort is hij lid van de EBZ Taskforce Human Capital. Wij spraken hem over zijn loopbaan, zijn drijfveren en de uitdagingen op de arbeidsmarkt voor de maritieme sector.

Van Amsterdam naar Delft en de scheepsbouw

Jeroen groeide op in de Haarlemmermeerpolder als zoon van een huisschilder. Zijn oorspronkelijke plan was bouwkunde, maar toevalligheid bracht hem bij scheepsbouwkunde in Delft terecht — een keuze waar hij nooit spijt van heeft gehad. “Niemand in mijn familie of vriendenkring zat in de scheepsbouw. Maar het leek me interessant, en dat bleek het ook te zijn.”

In Delft ontmoette hij niet alleen zijn vakgebied, maar ook zijn vrouw — een medestudente wier vriendin zijn huisgenoot was. Zij groeide op in Steenbergen, Noord-Brabant, en dus vestigde het stel zich daar. “Met veel plezier”, benadrukt Jeroen. Ze hebben twee kinderen van 15 en 18 jaar.

 

Zeventien jaar IHC, van engineer tot productiehoofd

Na zijn studie ging Jeroen bij Royal IHC werken, waar hij zeventien jaar zou blijven. Hij begon als engineer/researcher in een 50/50-functie, groeide door naar leidinggevende van de engineeringsafdeling en belandde vervolgens — wederom door toeval — in de productie. “Mijn latere leidinggevende vroeg of ik het leuk vond om in productie te werken. Ik dacht: waarom niet?”

Op de voormalige Verolme-werf in Heusden, vlak bij Den Bosch, startte hij als assistent-bedrijfsleider en groeide hij door naar eindverantwoordelijke van de werf. Daarna volgde een periode als productiemanager op meerdere IHC-locaties, waaronder Sliedrecht en Kinderdijk. Het was ook een periode met moeilijke momenten: “We hebben heel veel mensen weg moeten sturen. Voor mij heel waardevol om mee te maken, maar voor de medewerkers die hun baan verloren absoluut triest.”

“Ik probeerde medewerkers altijd op andere plekken te plaatsen, maar dat moest maar net lukken.”

Superjachten op de Kaag — en weg van de A4

Na IHC maakte Jeroen de overstap naar Feadship-bouwer Royal Van Lent, waar hij operationeel directeur werd van vestigingen op de Kaag, in Amsterdam en bij interieurbouwer Van der Loo. “Het allerhoogste niveau superjachten dat je ter wereld kunt kopen.” Maar drie jaar lang heen en weer rijden tussen Steenbergen en de Randstad sloopte hem. “Met name door die A4 en de files. Daar word je tureluurs van.”

Toen via Tom de Vries een directeurspositie vrijkwam bij Scheepswerf Slob in Papendrecht — dichter bij huis en binnen dezelfde superjachtwereld — greep hij zijn kans. Dat is inmiddels meer dan zes jaar geleden. Nu is hij algemeen directeur van de casco-werf van De Vries en werkt hij mee aan dezelfde Feadship-superjachten, maar dan als bouwer van de casco’s.

De arbeidsmarkt: uitstroom groter dan instroom

De arbeidsmarktproblematiek in de scheepsbouw laat Jeroen niet los. In zijn rol als trekker van de Human Capital-werkgroep binnen het programma Werf van de Toekomst — een initiatief van negen regionale werven, met ondersteuning van een kwartiermaker van de Taskforce Human Capital — werkt hij aan een gezamenlijke arbeidsmarktvisie. Die visie is bijna gereed en het beeld is helder, maar de uitdagingen op personeelsvlak zijn groot.

“Je bent eigenlijk al te laat met opleiden. Voordat nieuwe mensen dezelfde kennis en kunde hebben als degenen die nu met pensioen gaan, ben je tientallen jaren verder.”

Bij Scheepswerf Slob werken circa 175 eigen medewerkers, maar in piekperioden loopt het totale aantal mensen op de werf, inclusief uitzendkrachten, op tot 400 à 500. “We willen eigenlijk meer vaste medewerkers hebben. Maar die moet je wel kunnen vinden.” Alle negen werven in het programma herkennen hetzelfde probleem: de pool van gekwalificeerde vakmensen is te klein en de uitstroom richting pensioen te groot. Daarom wordt er met ondersteuning vanuit de EBZ nu gewerkt aan een gezamenlijk plan: Werf van de Toekomst.

 

De marktplaats: mensen slim delen

Als onderdeel van de oplossing bedacht Jeroen een formule die hem de prijs ‘CEO van het Jaar’ opleverde van de Young Professionals van DEAL, het regionale netwerk van bedrijven in de Drechtsteden. Hij noemt het concept ‘de marktplaats’: een structuur waarmee werven onderling capaciteit en mensen kunnen uitwisselen.

“We hebben allemaal pieken en dalen in ons werk. Als ik mensen weg moet sturen, kan ik ze beter plaatsen bij een collega-werf die op dat moment juist behoefte heeft aan personeel. Of we wisselen specialisten onderling uit.” De marktplaats gaat over meer dan mensen: het begint met inzicht geven in elkaars bezetting en capaciteit, daarna volgt het uitwisselen van werk en uiteindelijk ook van mensen.

“Aan de voorkant concurreren we. Maar als het werk binnenkomt, hebben we allemaal dezelfde uitdaging. Dan wisselen we werk en mensen uit.”

Dit model past bij de cultuur die Jeroen aantreft in de regio: naast Scheepswerf Slob bijvoorbeeld ook Mercury, de casco-bouwer van concurrent Oceanco, met wie nauw wordt samengewerkt. Concullega’s dus: samenwerken voor een win-winsituatie, ondanks het feit dat het ook concurrenten zijn. “Een plek onder de zon is er voor iedereen”, zoals hij het noemt.

Win-windenken als kompas

Wie Jeroen vraagt wat hem drijft, krijgt een helder antwoord: samenwerking en resultaat. “Ik ben altijd een win-windenker. De een heeft iets nodig, jij kunt helpen. Jij hebt iets nodig, de ander kan helpen. Gezamenlijk kom je tot de beste oplossingen.” Dat geldt binnen zijn eigen werf, binnen De Vries als geheel en in de bredere maritieme sector.

Ook met het onderwijs wordt goed samengewerkt, bijvoorbeeld met het Da Vinci College, een belangrijke partner voor Scheepswerf Slob.

“Ik vind de maritieme sector een prachtige industrie, waarin heel veel mensen met plezier werken en hun brood verdienen en waaraan een grote keten van leveranciers en partners verbonden is, waar ook veel mensen werken. Ik wil er absoluut in blijven werken en ik wil ervoor zorgen dat die blijft bestaan.”

Die betrokkenheid en drive zijn precies de reden waarom zijn naam viel voor de EBZ Taskforce Human Capital. Hij rolt er, naar eigen zeggen, gewoon in — en gaat dan vanzelf de dingen tegenkomen en zijn kennis, ervaring en netwerk inzetten.

Meer weten over de Taskforce Human Capital? Kijk hier

Zonnepanelen The Green Village TU DelftProvincie Zuid-Holland

Column: Energiesysteem – duurzaam én weerbaar. Het is randvoorwaarde voor ons verdienvermogen.

,

De wereld om ons heen is minder voorspelbaar geworden. Geopolitieke spanningen, schaarste en digitale dreiging maken duidelijk dat stabiliteit geen vanzelfsprekendheid meer is. Dat vraagt om weerbaarheid, zoals ook benadrukt door staatssecretaris Derk Boswijk tijdens de EBZ Voorjaarsbijeenkomst. Dit heeft ook gevolgen voor het energiesysteem. Naast duurzaamheid, zijn veerkracht en weerbaarheid belangrijk voor onze vitale infrastructuur.

Voor Zuid-Holland is een weerbaar energiesysteem een concrete opgave. Als economische kernregio met industrie, havens, glastuinbouw, kennisinstellingen en groeiende steden zijn we sterk afhankelijk van een betrouwbare energievoorziening. Het functioneren van onze economie staat of valt met de beschikbaarheid van energie.

Tegelijkertijd verandert het energiesysteem ingrijpend. Energie wordt steeds meer decentraal opgewekt en digitaal aangestuurd. Met zonnepanelen op het dak kan iedereen tegenwoordig zijn eigen energie produceren. Dat maakt het systeem duurzamer en biedt ruimte voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid. Al die lokale systemen zijn alleen ook een mogelijke ingang in het centrale energiesysteem. Diezelfde ontwikkeling vergroot dus ook de kwetsbaarheid van het systeem.

Die kwetsbaarheid is allereerst fysiek. Het elektriciteitsnet bestaat uit veel kwetsbare en belangrijke onderdelen: transformatorstations, verdeelpunten, kabels en installaties. In een decentrale context liggen steeds meer van die onderdelen verspreid door de regio. Het is belangrijk om systemen zo te bouwen dat ze goed beschermd zijn tegen bijvoorbeeld schade, sabotage of ongeautoriseerde toegang.

Daarnaast is het systeem digitaal kwetsbaar. Het elektriciteitsnet transporteert niet alleen maar elektronen, maar ook bits en bytes. Van wind op zee tot het zonnepaneel op het dak: alles is digitaal aangesloten. Dat verhoogt de efficiëntie, maar vergroot ook het aantal mogelijkheden om op aan te vallen.  Digitale veiligheid is daarmee geen IT‑detail, maar een strategische randvoorwaarde voor continuïteit en vertrouwen.

En tenslotte is er de menselijke factor. Energiesystemen worden ontworpen, beheerd en bediend door mensen. Mensen maken fouten, zijn soms te goed van vertrouwen of onderschatten risico’s. Dat is geen uitzondering, maar een gegeven. Juist daarom is het riskant om weerbaarheid alleen te baseren op regels, procedures en bewustwording.

De sleutel ligt in ‘secure‑by‑design’. Niet als extra beveiligingslaag achteraf, maar als uitgangspunt bij het ontwerp van fysieke én digitale energiesystemen. Systemen die standaard uitgaan van minimale toegang, duidelijke verantwoordelijkheden en goede monitoring en opvolging mocht het toch misgaan. Die zo zijn ingericht dat ze veilig blijven functioneren, óók als er iets misgaat.

Voor Zuid-Holland ligt hier een duidelijke kans. De kracht van de regio zit in haar ecosystemen: de samenwerking tussen bedrijven, overheden, netbeheerders, kennisinstellingen en innovatieve startups. In regionale programma’s en living labs komen energietransitie, digitalisering en innovatie samen. Door weerbaarheid daar structureel in te verankeren, bouwen we aan een energiesysteem dat niet alleen duurzaam en slim is, maar ook betrouwbaar.

Dat vraagt om gezamenlijke keuzes. Van overheden die sturen op kwaliteit en langetermijnwaarde. Van bedrijven die veiligheid zien als onderdeel van hun concurrentiekracht. En van samenwerking waarin het besef leeft dat vertrouwen ontstaat door kwetsbaarheid serieus te nemen.

Weerbaarheid is geen rem op vooruitgang. Het is de basis waarop we kunnen blijven investeren, innoveren en groeien. Juist in een wereld die minder vanzelfsprekend is geworden.

Deze column is een initiatief van de Taskforce Energietransitie en geschreven door voorzitter Leo Freriks en Astrid Garretsen

Founded in South Holland launch at Upstream festival 2026

Founded in South Holland van start: snellere groei van startups en scale-ups

,

Zuid-Holland is een van de sterkste innovatieregio’s van Europa. Toch groeien van de ruim 3.800 actieve startups in de regio slechts zo’n 150 door naar de scale-upfase. Die kloof vraagt om gerichte actie. Vandaag wordt Founded in South Holland gelanceerd: een initiatief vanuit de EBZ Taskforce Startup & Scale-up om daar structureel verandering in te brengen.

Van ambitie naar ecosysteem

De Economic Board Zuid-Holland (EBZ) heeft in haar Taskforce Startup & Scale-up samen met bedrijven, kennisinstellingen en overheden in kaart gebracht waar het regionale ecosysteem versnipperd is en waar founders structureel vastlopen. De grootste uitdaging ligt niet bij het starten, maar bij het doorgroeien: het aantrekken van senior talent, het ophalen van grotere investeringsrondes, het vinden van productieruimte, het navigeren door vergunningen en regelgeving. De kwaliteiten van de regio zijn aanwezig, maar sluiten voor founders nog onvoldoende op elkaar aan wanneer snelle groei daarom vraagt.

Founded in South Holland is de concrete uitkomst van die analyse: een platform dat founders centraal stelt en de verbindende laag vormt in het ecosysteem. Geen nieuw programma naast alle andere, maar een slimme infrastructuur die maakt dat wat er al is beter samenkomt. Voor de founder, op het moment dat het er het meest toe doet.

 

Team Founded Upstream Festival

Heldere ambities, meetbare doelen

De EBZ Taskforce stelt scherpe doelen: het aantal startups in Zuid-Holland verdubbelen, de doorgroei naar scale-up verhogen naar 25% en tien internationale marktleiders. Founded in South Holland draagt hieraan bij door founders sneller te verbinden met de juiste mensen, kennis en kansen. Gebouwd op data en inzichten in wat groei in de regio daadwerkelijk versnelt.

Breed gedragen, regionaal verankerd

Founded in South Holland is ontwikkeld samen met een breed palet aan publieke en private partners: Provincie Zuid-Holland, Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH), InnovationQuarter, Up!Rotterdam, de gemeenten Rotterdam, Den Haag, Leiden en Delft, en kennisinstellingen als de Erasmus Universiteit Rotterdam, TU Delft en Universiteit Leiden. Sinds begin dit jaar is het initiatief ondergebracht bij de EBZ.

Jorg Kop, Founded in South Holland

Onderdeel van een nationale beweging

Founded in South Holland sluit aan op Founded.in, het succesvolle platform in Noord-Nederland dat al jaren startups en scale-ups in Groningen, Friesland en Drenthe versterkt. Samen bouwen deze initiatieven aan een sterker en effectiever klimaat voor founders in meerdere regio’s. Doorbraken kunnen overal ontstaan; opschalen vraagt om een systeem dat op het juiste moment werkt.

“Dat slechts een klein deel van onze startups doorgroeit naar scale-up is geen natuurwet, maar een systeemprobleem dat we kunnen oplossen. Met Founded in South Holland zetten we die analyse om in actie met als ambitie: meer startups, meer scale-ups, en tien internationale marktleiders vanuit Zuid-Holland als ultieme stip op de horizon.”— Joeri van den Steenhoven, Voorzitter Taskforce Startup & Scale-up Zuid-Holland

Een regio waar founders blijven bouwen

De langetermijnambitie reikt verder dan individuele bedrijven. Wanneer scale-ups succesvol opschalen in Zuid-Holland, creëren ze banen met hoge impact, bouwen ze sterke teams en maken ze ruimte voor de volgende generatie ondernemers. Founders die een succesvolle exit realiseren, investeren hun kennis en kapitaal bovendien vaak opnieuw in het ecosysteem. Founded in South Holland wil van Zuid-Holland een plek maken waar founders niet hoeven te vertrekken om te groeien en na een succes kiezen om te blijven en opnieuw te bouwen.

──────────────────────────────────────────

Noot voor de redactie

Voor meer informatie over de EBZ Taskforce Startup & Scale-up

Voor meer informatie over Founded in South Holland

Contactpersonen: Bram Spitzer (Public Lead) | Jorg Kop (Private Lead)

Staatssecretaris Derk Boswijk Voorjaarsbijeenkomst EBZ

Weerbaarheid vraagt om tempo: EBZ Voorjaarsbijeenkomst 2026 bij Koedood

,

De Economic Board Zuid-Holland (EBZ) hield haar Voorjaarsbijeenkomst op maandag 18 mei bij Koedood Marine Group in Hendrik-Ido-Ambacht. Op een plek waar innovatie, maakkracht en vakmanschap dagelijkse praktijk zijn, gingen Zuid-Hollandse economische sleutelspelers het gesprek aan over weerbaarheid, versnelling en het strategische belang van de regio in een veranderende wereld.

 

Voorzitter Femke Brenninkmeijer: stilstand is geen optie

EBZ-voorzitter Femke Brenninkmeijer schetste een indringend beeld van de wereld om ons heen: geopolitieke verschuivingen, toenemende klimaatrisico’s, netcongestie die verduurzaming blokkeert, en tegelijkertijd pensioenfondsen die klaar staan om honderden miljoenen in innovatie te investeren. Haar boodschap was helder: we weten wat er moet gebeuren, we hebben het kapitaal, de technologie en de mensen – maar we organiseren het niet snel genoeg.

“Weerbaarheid gaat niet alleen over beschermen wat we hebben. Het gaat over het vermogen te handelen. Om te investeren. Om op het juiste moment te versnellen.”

 

Femke Brenninkmeijer Voorjaarsbijeenkomst EBZ 2026

 

Brenninkmeijer benadrukte de kracht van het Zuid-Hollandse ecosysteem: de haven van Rotterdam, het Leiden Bio Science Park, YES!Delft, een sterke kennis- en onderwijsinfrastructuur. Maar ze was ook direct over de zwakke plek: goed in plannen, maar onvoldoende snel in uitvoeren. De EBZ zet daarom in op het mobiliseren van privaat kapitaal, het opschalen van startups en scale-ups en het wegnemen van procedurele knelpunten.

“De vraag is niet of het geld er is. De vraag is: maken we het aantrekkelijk genoeg om hier te investeren?”

 

Staatssecretaris Derk Boswijk: weerbaarheid vraagt om samenwerking

Staatssecretaris Derk Boswijk van Defensie schetste een wereld die harder, onveiliger en onvoorspelbaarder is geworden. Nederland moet snel weerbaarder worden – en dat is geen taak van Defensie alleen. Juist het bedrijfsleven en de kennisinstellingen spelen een cruciale rol. Boswijk ziet in Zuid-Holland een regio die daarvoor bij uitstek is uitgerust: van maritieme techniek en offshore tot sensoren, drones, cyber- en quantumtechnologie. Die innovatiekracht is direct relevant voor de veiligheid van Nederland en Europa.

 

Staatssecretaris Derk Boswijk Voorjaarsbijeenkomst EBZ

 

Hij wil de relatie met de industrie dan ook fundamenteel veranderen: weg van de klassieke klant-leverancier-verhouding, naar een strategisch partnerschap. Niet voor niets sloot Defensie vorig jaar een intentieverklaring met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, de provincie Zuid-Holland, InnovationQuarter en de EBZ om innovatieve bedrijven sneller te verbinden aan defensievraagstukken.

“Overheid en bedrijfsleven zijn in dit model veel minder gescheiden werelden, maar partners met een gedeelde verantwoordelijkheid.”


Gastheer Koedood: innovatie als dagelijkse praktijk

Het woord werd mede gevoerd door Toon Mühlheim, Business Development Director van Koedood Marine Group. Als gastheer verwelkomde hij de aanwezigen op een locatie die het thema van de avond bij uitstek belichaamt: een maritiem maakindustriebedrijf dat werkt aan de schepen en systemen van de toekomst. Koedood is daarmee zelf een voorbeeld van de maakkracht die Zuid-Holland te bieden heeft.

 

 

Burgemeester Nanning Mol: Drechtsteden als motor van de regio

Namens de regio Drechtsteden sprak burgemeester Nanning Mol van Dordrecht. Hij typeerde de Drechtsteden als één van de belangrijkste maritieme maakregio’s van Europa, waar bedrijven dagelijks werken aan scheepsbouw, offshore, energietransitie en defensietoepassingen. Mol benadrukte dat de kracht van de regio niet alleen zit in wat er gemaakt wordt, maar in hoe bedrijven, onderwijs en overheid samenwerken – onder meer via het De Witt Toekomstpact.

 

“Een sterke maakindustrie betekent niet alleen economische groei, maar ook strategische onafhankelijkheid en leveringszekerheid.”

 

Burgemeester Nanning Mol

 

Zuid-Holland als Europese koploper

De bijeenkomst bevestigde de ambitie van de EBZ: Zuid-Holland is geen regio aan de rand van Europa, maar een van de krachtigste economische ecosystemen van het continent. De opgave is nu om die kracht sneller te vertalen naar uitvoering. Want, zoals Brenninkmeijer afsloot met een verwijzing naar Peter Wennink: wie geen plek aan tafel heeft, staat waarschijnlijk op het menu.

 

De Economic Board Zuid-Holland (EBZ) verbindt ondernemers, kennisinstellingen en overheden om de economie van Zuid-Holland te vernieuwen, verduurzamen en versterken.

Bekijk hier de foto’s

 

Voorjaarsbijeenkomt EBZ

 

© Copyright - EBZ | Economic Board Zuid-Holland