Sinds de start van de Human Capital Agenda (HCA) Zuid-Holland in 2019 werken bedrijven, kennisinstellingen en overheden samen aan een veerkrachtige en toekomstbestendige arbeidsmarkt. Het doel: optimale benutting van talent, hogere arbeidsproductiviteit, een actieve leercultuur, onderwijsvernieuwing en een inclusieve arbeidsmarkt, met als uiteindelijk resultaat versterking van de brede welvaart in de regio. Een belangrijke pijler is het opzetten van de brede Lerende en Toepassende Kennisomgeving Human Capital Zuid-Holland.

Brede Lerende en Toepassende Kennisomgeving

De Economic Board Zuid-Holland (EBZ) en de Provincie Zuid-Holland verkennen samen met TNO de mogelijkheden voor een brede Lerende en Toepassende Kennisomgeving. Dit houdt in dat de bestaande Human Capital Learning Community wordt opgeschaald naar het volledige netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en overheden in de regio.

Het uitgangspunt is vraaggericht werken, met eigenaarschap vanuit de behoeften van bedrijven. Samen werken partners aan de economische en maatschappelijke agenda die ze gezamenlijk hebben opgesteld. De kennisomgeving is lerend én toepassend: bestaande netwerken worden verbonden, zodat duidelijk wordt op welke onderwerpen partners kunnen samenwerken, elkaar ondersteunen of kennis praktisch toepassen. TNO draagt hierbij bij met haar uitgebreide kennis, ervaring en tools en faciliteert ook de uitwisseling van kennis met andere regio’s.

Eerste ideeën voor de kennisomgeving zijn op 27 oktober gepresenteerd tijdens het Human Capital Event door Harry de Boer (TNO) en Thaïza Kwas (EBZ & Provincie Zuid-Holland). Centraal in de presentatie stond de ambitie om van het versnipperde kennislandschap een samenhangend geheel te maken. Het doel: breed toepassen wat werkt en vernieuwen waar mogelijk. Na de presentatie leverden alle aanwezige partners input tijdens een interactieve sessie, die direct wordt meegenomen in de verdere ontwikkeling van de kennisomgeving.

Door dit ecosysteem verder te ontwikkelen, bundelen de partners hun krachten, voorkomen ze fragmentatie en benutten ze optimaal de potentie van het Zuid-Hollandse kennislandschap — van mbo-, hbo- en wo-instellingen, UMC’s, lectoraten, PPS-campussen, fieldlabs tot living labs.

 

Inspiratiesessie bij i_lab Gorinchem

De ontwikkeling van de Lerende en Toepassende Kennisomgeving staat niet op zichzelf. Leden van de Learning Community Human Capital, waaronder o.a. projectleiders en kwartiermakers van bestaande deelakkoorden, komen regelmatig bij elkaar om ervaringen en best practices te delen.

Op 7 oktober vond een inspiratiesessie plaats bij het i_lab in Gorinchem. Tijdens deze bijeenkomst bespraken de deelnemers onder andere:

  • Hoe de vliegwiel-functie van de HCA Deelakkoorden versterkt kan worden
  • Welke samenwerkingen tussen deelakkoorden kansen bieden
  • Hoe de impact van activiteiten beter zichtbaar kan worden gemaakt, zowel kwantitatief als kwalitatief

De inzichten van deze sessie worden meegenomen in de verdere programmering van HCA-activiteiten in 2026, inclusief de inrichting van de Lerende en Toepassende Kennisomgeving.

 

Doelen en volgende stappen

De Lerende en Toepassende Kennisomgeving Zuid-Holland richt zich op:

  • Het ontwikkelen en bundelen van bestaande kennis en tools voor toepassing in bedrijven en overheden
  • Het faciliteren van leren en toepassen via praktijkgerichte proeftuinen, zoals de ‘Proeftuin Systeemdoorbraak Zuid-Holland’
  • Het ondersteunen van een skills-gebaseerde en toekomstbestendige arbeidsmarkt
  • Het breder beschikbaar stellen van kennis vanuit TNO voor andere regio’s in Nederland

Door deze integrale en vraaggerichte aanpak verwacht de HCA een structurele verbetering van de werking van de arbeidsmarkt, waarbij innovatie, leren en talentontwikkeling hand in hand gaan.

In zijn nieuwste column blikt Ron Brans, Strategisch Projectadviseur Human Capital, terug op een bewogen jaar voor de Zuid-Hollandse arbeidsmarkt. Hij verbindt de grote ontwikkelingen in de regio met de menselijke kant van verandering: van groei en innovatie tot onzekerheid, verlies en veerkracht. Met zijn kenmerkende scherpte en aandacht voor nuance laat Ron zien waarom oog hebben voor mensen — juist in tijden van transitie — essentieel is voor een sterke arbeidsmarkt. Een column die uitnodigt tot reflectie, precies op het moment dat het jaar ten einde loopt.

Eindejaarsafsluiting

De feestdagen naderen. Het lijkt wel of Nederland zich er steeds eerder voor opmaakt. Waar voorheen de kerstversiering pas na de uittocht van Sinterklaas van de vliering werd getrokken, belast nu de uitbundige verlichting het overvolle stroomnet al vanaf Allerzielen. Het zal de behoefte aan warmte, geborgenheid en samenzijn zijn in een samenleving/ wereld die eerder killer lijkt te worden.

Eindejaar is een moment van overdenking en reflectie. Kijkend door de bril van de Zuid-Hollandse Human Capital Agenda is er veel om trots op te zijn en blij van te worden. Een greep uit de mooie gebeurtenissen waar ik ook zelf bij betrokken ben (geweest): de start van de Deelakkoorden STROOM in Alphen (voorheen Energietransitiehuis), Techniek en Toekomst, Campus Gouda en Duurzame Sierteelt. Dit alles in het licht van een vernieuwde HCA 2025-2030 met extra aandacht voor arbeidsproductiviteit, deels gecommuniceerd via de maandelijkse podcast Arbeidsmarkt van Morgen, ondersteund door de komst van fijne nieuwe collega’s Thaïza Kwas en Joyce Oomen en verzilvert tijdens een Human Capital Event met zo’n 250 bezoekers.

Op macroniveau zijn er echter ook voorzichtige rimpelingen (op de arbeidsmarkt) waar te nemen. Het aantal beschikbare vacatures daalt voor het eerst sinds tijden weer onder het aantal mensen dat op zoek is naar werk, verschillende bedrijven reorganiseren of kondigen reorganisaties met (gedwongen) ontslagen aan en internationaal is en blijft het onrustig waarbij die onzekerheid een rem zet op bedrijfsinvesteringen zowel in materieel als in personeel.

Gelukkig spelen door ons ondersteunde initiatieven daaropin. De “winter” in de Life Sciences wordt opgepakt door een actief netwerk dat helpt bij de verschillende stadia van (baan)verlies. Het doel: zo spoedig mogelijke herplaatsing en behoud voor de sector. Sociale circulariteit herplaatst werknemers die uit (dreigen te) vallen bij collega-bedrijven waar de aanwezige talenten weer tot hun recht komen en het stimuleren van een skillsgerelateerde arbeidsmarkt beoogt (gedwongen) transities te vergemakkelijken. De arbeidsmarkt blijft, ondanks het toenemende aantal ontslagen, de komende jaren krap en ook dat geeft kansen voor mensen die hun baan (dreigen te) verliezen.

Neemt niet weg dat er sprake is van verlies. Op individueel niveau van banen en zekerheden, op sectorniveau van kennis en kunde en op BNP-niveau van kapitaal. En verlies gaat gepaard met rouw. Het is van belang daar oog en aandacht voor te hebben zeker ook met de feestdagen voor de deur. Iedereen wil immers warmte, geborgenheid en samenzijn maar rouwarbeid is hard werken, waarbij iedere hulp welkom is.

– Ron Brans, Strategisch Projectadviseur Human Capital

Zuid-Holland wil de beroepsbevolking 5–15% productiever maken. Daaraan is sinds 2019 gewerkt met de Human Capital Agenda. Met de vernieuwde HCA wordt de aanpak aangescherpt, door gericht te werken aan slimmer werken, opdat met dezelfde mensen meer productie kan worden geleverd. Joyce Oomen verkent namens Team Human Capital waar kansen liggen. Hoe bestaande en nieuwe initiatieven verbonden en opgeschaald worden om zowel technologische als sociale innovatie te versnellen?

Op dit moment ontwikkelt Joyce Oomen samen met Team Human Capital een programmaplan Slimmer Werken, dat niet opnieuw het wiel uitvindt, maar focust op het (sneller) opschalen van vooral bestaande initiatieven die veelbelovend zijn op het vlak van arbeidsbesparing en betere talentbenutting.

Waarom deze versnelling nodig is

De arbeidsmarkt krimpt. Het aantal werkenden neemt af, terwijl de maatschappelijke opgaven groeien: energietransitie, digitalisering, zorg, onderwijs, defensie en woningbouw drukken allemaal zwaar op de vraag naar arbeid. De HCA bereikt al mooie resultaten – duizenden mensen worden geschoold of voorbereid op nieuwe stappen – maar de structurele krapte vraagt om méér.

Het vergroten van arbeidsproductiviteit is daarbij geen kwestie van mensen harder laten werken. Het gaat om waardevoller en slimmer werken, in vier domeinen:

  1. Het stimuleren van kennis en vaardigheden: leven lang ontwikkelen, praktische leeromgevingen en werken aan nieuwe beroepsvaardigheden.
  2. Werk slimmer organiseren: autonomie, betere processen, teamleren en minder bureaucratie.
  3. Technologie en innovatie: robotisering, digitalisering en AI, mensgericht toegepast.
  4. Motivatie en cultuur: werkplezier en leiderschap dat ruimte geeft om te leren en te experimenteren.

Juist in de combinatie van deze domeinen zit de sleutel tot structurele groei. Bedrijven die investeren in zowel techniek als hun medewerkers, blijken veerkrachtiger, innovatiever én productiever.

De kracht van Zuid-Holland schuilt in het rijke netwerk

Deze aanpak bouwt verder op het rijke netwerk dat er al is. Zuid-Holland kent een enorme diversiteit aan campussen, fieldlabs, innovatiehubs en publiek-private samenwerkingen. Van de maakindustrie in Drechtsteden tot het Leiden Bio Science Park, van maritieme innovatie in Rotterdam tot energietransitie in de regio’s rond Delft en Den Haag. Overal werken bedrijven en kennisinstellingen aan vernieuwing.

Het programma moet zorgen voor richting, verbinding en versnelling, zodat innovaties sneller landen in het mkb, meer werknemers kunnen meebewegen en succesvolle experimenten regionaal opgeschaald worden.

Productiviteit als middel voor brede welvaart

Productiviteit wordt geen doel op zich. Het uiteindelijke streven van de provincie is brede welvaart voor álle Zuid-Hollanders: een economie die draait, bedrijven die kunnen groeien en mensen die gezond en met plezier kunnen werken.

Daarom zal het programma inzetten op technologische én sociale innovatie. Want een productieve organisatie is niet alleen efficiënter, maar ook een plek waar mensen met plezier bijdragen aan innovatie en vooruitgang.

De komende maanden werkt Joyce Oomen, samen met partners in de regio, aan een concreet programmaplan. Eind februari wordt het plan voorgelegd aan de Taskforce en moet het leiden tot een nieuw deelakkoord in 2026.  Eén ding staat vast: Zuid-Holland kiest niet voor harder werken, maar voor slimmer, samen en toekomstgericht werken. En dat is precies wat deze tijd vraagt.

 Heb je een goed idee? Laat het weten!

Werk jij aan een initiatief of project dat bijdraagt aan slimmer werken? Of heb je een goed idee dat past binnen deze ambitie? Joyce komt graag in contact met vernieuwers, doeners, pioniers en ondernemers die willen meebouwen aan een productiever Zuid-Holland.

📩 Mail je idee of initiatief naar Joyce, p/a thaiza.kwas@economicboardzuidholland.nl

Dit jaar markeert een bijzondere mijlpaal voor het samenwerkingsverband WE-IT: vijf jaar geleden ging WE-IT van start en inmiddels hebben ze samen met de scholingspartners en co-financierende partners meer dan 3.000 mensen in staat gesteld om IT-professional te worden.
Dit resultaat is een krachtig signaal: niet alleen is de IT-sector in Zuid-Holland altijd al in beweging geweest vanwege digitale transitie en technologische uitdagingen, maar WE-IT laat zien dat samenwerken resultaat oplevert.

Een gezamenlijke aanpak voor IT-instroom

In 2020 werd het eerste deelakkoord van WE-IT getekend, met als doel de instroom in IT-beroepen in Zuid-Holland (waar het tekort aan IT-personeel hoog is) gezamenlijk aan te pakken. Inmiddels zijn de scholingspartners, variërend van kortdurende trajecten tot intensieve omscholing, actief in het overbruggen van de kloof tussen opleiding, werkzoekende en werkgever.

In dit lustrumjaar is de grens van 3.000 deelnemers gepasseerd. Duizenden werkzoekenden, carrièreswitchers en professionals hebben dankzij WE-IT nieuwe kansen gekregen, een baan gevonden in de IT-sector of zich succesvol laten omscholen.

Publiek-private samenwerking in het scholingsdomein werkt

De digitale economie groeit in Zuid-Holland: bedrijven, overheid en kennisinstellingen vragen steeds meer om mensen met IT-vaardigheden, cybersecurity-kennis, data-vaardigheden en programmeertalent. WE-IT speelt in op deze groeiende vraag.

Het aanpakken van het tekort aan IT-talent is niet alleen goed voor de regionale economische groei, maar ook voor het benutten van potentieel bij (om)scholing van mensen die anders moeilijk op de arbeidsmarkt komen.

De mijlpaal van 3.000 is een belangrijke concrete prestatie: het toont dat publiek-private samenwerking in het scholingsdomein werkt.

Brede inzet van partners

Deze mijlpaal is alleen mogelijk dankzij de inzet van velen. Denk aan de scholingspartners, werkgevers en co-financierende partijen waaronder de EBZ als aanjager van het eerste uur die scholing zichtbaar maken, kandidaten begeleiden en loopbaantrajecten ondersteunen. Ook de samenwerking tussen onderwijsinstellingen, bedrijven en overheid is van doorslaggevend belang.

Vooruitkijken: de komende fase van WE-IT

Vijf succesvolle jaren zijn geen reden om tevreden achterover te leunen. Er liggen nog aanzienlijke opgaven om de tekorten verder (blijvend) terug te dringen. Daarom wordt de komende periode ingezet op:

  • Verduurzaming: op weg naar een model waarmee het samenwerkingsverband de verdere ontwikkeling en continuïteit kan borgen en minder afhankelijk wordt van subsidies
  • Verbreding: naast omscholing vindt ook onderzoek plaats naar toekomstige IT-vaardigheden en wordt de toegang tot IT-omscholing nog groter gemaakt
  • Inclusie: extra aandacht voor doelgroepen die traditioneel moeilijk de stap maken naar de IT-sector, waarbij vooral de samenwerking met de in oprichting zijnde Regional Werkcentra wordt geïntensiveerd
  • Werkgeversbetrokkenheid: intensievere samenwerking met MKB-bedrijven in Zuid-Holland die IT-talent vragen hebben

 

Remco Engels, programmamanager WE-IT, kijkt met trots terug en ambitieus vooruit: “We zijn ontzettend trots op de behaalde resultaten! En op het feit dat we al 5 jaar met werkgevers, opleiders en overheden in onze bijzondere publiek-private samenwerking actief zijn met mensen helpen IT’ er te worden en werkgevers helpen met het aantrekken en behouden van talent. We kijken dan ook uit naar de volgende stappen en nodigen nadrukkelijk werkgevers, opleiders en overheden uit om aan te sluiten! “

Dankzij de kracht van regionale samenwerking kan WE-IT de komende jaren nog meer mensen toegang bieden tot kansrijke IT-loopbanen en bedrijven helpen duurzaam te blijven innoveren. Zo blijft Zuid-Holland bouwen aan een digitale economie die talent aantrekt, ontwikkelt en vasthoudt.

 

De Provincie Zuid-Holland heeft een projectsubsidie toegekend aan i_lab Gorinchem voor het nieuwe deelakkoord “Leven Lang Innoveren en Leren in Regio Gorinchem”. Na een eerder positief advies van de Taskforce Human Capital maakt dit akkoord de volgende stap mogelijk in het versterken van een toekomstbestendige arbeidsmarkt in regio Gorinchem. i_lab werkt als coöperatief platform aan de verbinding tussen leren, werken en innoveren, vanuit de regionale beroepen- en innovatiecampus in Gorinchem en als knooppunt binnen het netwerk van onderwijs, bedrijfsleven en overheid.

(Sociale) innovatie en leven lang leren

Het programma zet (sociale) innovatie en een leven lang leren in als drijvende kracht achter een veerkrachtige en toekomstbestendige regio. Werkenden worden ondersteund om innovaties te ontwikkelen, toe te passen en breed te verankeren in de dagelijkse praktijk. Innovaties krijgen immers pas blijvende impact wanneer zij gedragen worden door de professionals die ermee werken. Daarmee draagt het deelakkoord direct bij aan de productiviteit, innovatiekracht en kwaliteit van organisaties in de regio.

Aad van Pelt, strategisch projectadviseur Human Capital en betrokken bij de totstandkoming van het deelakkoord, benadrukt de waarde van deze stap:
“Ik volg i_lab al jaren en heb het leren kennen als een heel mooi initiatief. Dit programma geeft antwoord op de leervraag van veel bedrijven die streven naar een veerkrachtige en toekomstbestendige regio. Hoe ontwikkel je innovaties, hoe voer je ze door en zorg je voor commitment binnen je bedrijf? Het programma draagt tevens bij aan de verhoging van de arbeidsproductiviteit. Precies één van de speerpunten van de Human Capital Agenda 2025–2030.”

 

De Innovatie Expeditie: leren door te doen

Een belangrijk onderdeel van het programma is de Innovatie Expeditie: een praktijkgerichte aanpak waarbij medewerkers aan de slag gaan met een concreet vraagstuk uit hun eigen organisatie. Van robotisering tot digitalisering met AI. Steeds staat leren door te doen centraal. Er zijn geen dikke plannen, maar hands-on begeleiding door experts en directe toepassing in het dagelijkse werk.

Deelnemende bedrijven krijgen:

  • Maatwerkbegeleiding van innovatie- en technologie-experts
  • Versnelling op de werkvloer rond één helder vraagstuk
  • Nieuwe vaardigheden en samenwerking binnen en tussen organisaties
  • Direct toepasbare oplossingen die waarde toevoegen

Volgens Louisa Visser, directeur van i_lab, maakt juist deze werkwijze het programma sterk:
“Door te werken vanuit echte vraagstukken op de werkvloer ontstaat innovatie die meteen relevant is en resultaat oplevert. Wat deze aanpak zo sterk maakt, is de samenwerking: bedrijven die elkaar inspireren, leren van experts en nieuwe vaardigheden ontwikkelen die blijvend waarde toevoegen. We investeren niet alleen in techniek, maar ook in mensen en daarmee in de toekomstbestendigheid van onze regio.”

Meerwaarde voor bedrijven en werkenden

Het deelakkoord voorziet in een leerprogramma dat werkenden gedurende hun loopbaan ondersteunt bij het ontwikkelen en toepassen van innovaties in de praktijk. Naast technische vaardigheden is er aandacht voor soft skills en samenwerking tussen generaties. Bedrijven worden zo geholpen om innovatiekracht te vergroten én om blijvende impact te realiseren.

Kwartiermaker en programmaleider Kim van Eijck ziet dat deze aanpak aansluit bij de behoefte in de regio:
“In elke organisatie zit veel innovatiekracht verstopt. Die komt vrij wanneer medewerkers ruimte krijgen om hun eigen vraagstuk op te pakken, met de juiste experts en begeleiding. De belangstelling in de regio is groot; bedrijven herkennen de waarde en durven mee te bewegen. Deze manier van werken is nodig om vooruitgang te boeken: productiviteit verhogen, kwaliteit verbeteren en inspelen op grote opgaven, van digitalisering tot arbeidsmarktkrapte. Ik ben trots op de inzet van onze deelnemers, trainers en partners zoals BUas, die bedrijven helpen om tempo te maken en impact te realiseren.”

Ervaringen uit de praktijk: innovatie op de werkvloer

Verschillende bedrijven in de regio zijn al actief betrokken en delen hun ervaringen:

  • Royal Van der Leun werkt met teams van ervaren medewerkers en jong talent samen aan de standaardisering van programmeercode. Engineer Mees de Gelder vertelt:
    “Met behulp van AI ontwikkelden we een tool die programmering automatisch analyseert en standaardiseert. Hierdoor leveren we sneller en foutlozer op, en blijft expertise beschikbaar. Het geeft energie om te zien dat onze aanpak echt werkt.”
  • Bij Hermeta ligt de focus op robotisering van de inpakafdeling. Corrie Meijdam benadrukt het belang van samenwerking:
    “Je leert veel van de mensen om je heen. Het traject helpt ons organisatiebreed focus te creëren en écht door te pakken. Zichtbare verbeteringen — hoe klein ook — zijn waar we het voor doen.”
  • Redfox onderzoekt hoe AI-tekeningen automatisch kan beoordelen op fouten. Directeur Peter Ouwehand ziet de directe waarde:
    “Hoe eerder je fouten ziet, hoe beter. De inzichten van andere bedrijven en experts helpen ons om sneller stappen te zetten. Als we AI slim integreren in ons werk, levert dat direct waarde op — voor onze mensen én onze klanten.”

Groot draagvlak in de regio

I_lab is een coöperatie van onderwijs, overheid en ondernemers. Er zijn 6 schoolbesturen, 7 regiogemeentes en ruim 50 bedrijven bij aangesloten. Het dagelijks bestuur bestaat uit vertegenwoordigers vanuit onderwijs, overheid en ondernemers.

Het deelakkoord wordt gedragen door een breed netwerk van regionale partners. De leden van de Kopgroep van het deelakkoord/programma zijn: Van der Leun Installatiebouw BV, Strago Electro Installatietechniek BV, Ouwehand Bouw Gorinchem BV, Red Fox Industriële Automatisering, Schilt bedrijven, Kwakernaak, Hakkers, Kiremko, Hermeta Metaalwaren BV, Tredion Automatisering BV, Van Dijk Inpijn Engineering BV, Merford BV, Rivas en LCG Logistiek Centrum Gorinchem BV

De looptijd van het programma is 2,5 jaar, van september 2025 tot en met december 2027.

Het deelakkoord/project levert de volgende bijdrage aan de Human Capital doelstellingen

  1. 350 tot 400 werknemers in staat stellen om zich te ontwikkelen
  2. 35 tot 40 werkgevers helpen arbeid beter te gebruiken

 

Lees meer op de website van i_lab 

 

Vandaag is de laatste dag en de prijsuitreiking van Hack the Power Grid, een hackevent op The Green Village in Delft, waarin studenten en professionele white-hat hackers de hardware en software van energiemanagementsystemen (EMS) testen op kwetsbaarheden. In een gecontroleerde setting worden risico’s blootgelegd die in de praktijk vaak onopgemerkt blijven. Het event staat niet op zichzelf: het maakt deel uit van een bredere regionale beweging om de energietransitie digitaal, veilig en toekomstbestendig te maken. In Zuid-Holland werken bedrijven, kennisinstellingen en overheden samen aan oplossingen die later breed toepasbaar moeten worden.

 

HackPowerGrid

Waarom cyberveiligheid essentieel is voor de energietransitie

De energietransitie leidt tot een groei van decentrale energiesystemen. Warmtepompen, zonnepanelen, thuisbatterijen en laadoplossingen worden steeds slimmer aangestuurd via energiemanagementsystemen die verbonden zijn met de cloud. Deze digitalisering is onmisbaar voor flexibiliteit en efficiëntie, maar creëert ook nieuwe zwakke schakels in de energieketen.

Als één apparaat of systeem kwetsbaar blijkt, kan dat door onderlinge afhankelijkheden leiden tot een cascade-effect in het energiesysteem, waarbij een klein probleem uitmondt in een reeks van meerdere serieuze fouten en kwetsbaarheden. Veiligheid van de communicatie tussen EMS’en en achterliggende apparaten is daarom een systeemkritische randvoorwaarde.

Innovatiecoalitie legt fundament voor cyberveilige energietransitie

Om deze uitdaging structureel aan te pakken, is in juli 2025, onder regie van de Economic Board Zuid-Holland (EBZ), een brede innovatiecoalitie gepresenteerd, bestaande uit netbeheerders, industrie, kennisinstellingen, overheden en gespecialiseerde bedrijven. Het gezamenlijke doel: een ‘secure-by-design’ energiesysteem waarin cyberveiligheid vanaf het begin wordt mee-ontworpen en geborgd.

Om dat te realiseren richt het samenwerkingsverband zich op het testen van oplossingen in (field)labs, toepassing in de praktijk, het ontsluiten van investerings- en financieringsmogelijkheden, het vertalen van kennis naar concrete innovaties en het opschalen daarvan tot levensvatbare businessmodellen.

Arno Bonte, Gedeputeerde Energie Provincie Zuid-Holland: “Zuid-Holland heeft een unieke uitgangspositie om de energietransitie te versnellen. We combineren een sterke industriële basis met hoogwaardige kennisinstituten, geavanceerde energie-infrastructuren en toonaangevende test- en labfaciliteiten. In deze regio werken bedrijven, overheden en ethische hackers intensief samen. We bereiden ons voor op de toekomst, door die actief vorm te geven.

Digitalisering van middenspanningsstation

De innovatiecoalitie werkt inmiddels aan twee initiatieven die direct bijdragen aan een cyberveilig en toekomstbestendig energielandschap.

Binnen de EKOO-regeling is het project OPEN-MS van start gegaan, uitgevoerd door coalitiepartners TU Delft, The Green Village en Technolution. In dit project wordt het middenspanningsstation op The Green Village gedigitaliseerd met behulp van een open edge computer en wordt een open platform ontwikkeld, zodat er eenvoudig nieuwe functies kunnen worden toegevoegd. In samenwerking met onder andere netbeheerders wordt het platform secure-by-design ontwikkeld.

Uiteindelijk is het de bedoeling dat het elektriciteitsnetwerk lokaal autonoom en intelligent kan opereren, waarbij lokaal rekening wordt gehouden met netcongestie en onbalans. De innovatiecoalitie beoogd hiermee een fysieke demonstrator te realiseren voor verder onderzoek en innovatie.

 

HackPowerGrid

Cyberveilige decentrale energiehubs

Binnen de bredere innovatiecoalitie is daarnaast een afzonderlijk consortium gevormd dat zich specifiek richt op het vergroten van de digitale veiligheid van decentrale energiehubs. Deze groep heeft bij Kansen voor West een projectvoorstel ingediend voor de ontwikkeling van innovatieve cyberbeveiligingsoplossingen voor deze hubs. De deelnemende partijen willen oplossingen ontwikkelen en testen aan de hand van praktijkcasussen, samen met het mkb én voor het mkb.

Door decentrale energiehubs cyberveiliger te maken, wordt niet alleen de energietransitie versneld, maar ontstaan ook nieuwe zakelijke kansen voor mkb-bedrijven. Bovendien draagt dit bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat met een betrouwbare decentrale energievoorziening waarop ondernemers veilig kunnen aansluiten.

Economische én maatschappelijke waarde

De urgentie is hoog. Recent onderzoek van CE Delft toont aan dat energiehubs in Nederland een aanzienlijke maatschappelijke waarde kunnen opleveren. Voor de periode 2025–2050 wordt deze waarde geschat op € 10,5 tot € 20,4 miljard. Een cruciaal deel van deze winst komt voort uit het ontlasten van het elektriciteitsnet: door slimme inzet van energiehubs kan naar schatting 3,3 tot 6,2 Gigawatt aan noodzakelijke netverzwaring worden voorkomen. (Bron: Mkba energiehubs CE Delft.)

Joris den Bruinen, algemeen directeur Security Delta (HSD) en lid van de EBZ taskforce Digitale Economie: “Door deze gezamenlijke inspanning bouwen we stapsgewijs aan een energievoorziening die duurzaam én digitaal veilig is. Het hackevent onderstreept de noodzaak om risico’s vroegtijdig te verkennen. Ondertussen creëren de coalitiepartners en consortia concrete, praktische oplossingen voor nu, met het oog op de lange termijn. Dit leidt tot maatschappelijke impact met economische waarde.

Meer informatie

Hack the Power Grid

Op 25 november en 4 december vond het hackevent Hack the Power Grid plaats op The Green Village. Het event is een samenwerking tussen The Green Village en DIVD. Vijfentwintig studenten en tien professionele white-hat hackers van het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD) testten vier energiemanagementsystemen (EMS) — zowel soft- als hardware — op kwetsbaarheden. Voorafgaand aan het hacken kregen de studenten een masterclass over responsible hacking. Het event werd afgesloten met een Award Ceremony met zes prijzen in drie categorieën. Ook vertegenwoordigers van de Innovatiecoalitie Cyberveilige Energietransitie waren daarbij aanwezig.

Innovatiecoalitie Cyberveilige Energietransitie

De coalitie is in 2025 opgericht door Economic Board Zuid-Holland, TNO, TU Delft, KPN, Stedin, Batenburg Techniek, Technolution, The Green Village, Provincie Zuid-Holland, InnovationQuarter en Security Delta (HSD) in samenwerking met Havenbedrijf Rotterdam, Westland infra, Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD), European Network for Cyber Security (ENCS), Greenport West-Holland, Topsectoren Energie en ICT, gemeente Den Haag, TU PowerWeb Institute, Living Lab Scheveningen, Campus@Sea, Duurzaamheidsfabriek en Hi Delta.

Als ondernemer in Zuid-Holland ziet Jasper Neuteboom als geen ander wat er de komende jaren nodig is op de arbeidsmarkt: met minder beschikbare werknemers moeten we productiever worden en technologie slimmer inzetten. Zijn toetreding namens VNO NCW West tot de Taskforce Human Capital van de Economic Board Zuid-Holland past precies bij die opgave. Vanuit zijn ervaring als innovator weet hij waar ondernemers tegenaan lopen en welke kansen er liggen. Binnen de Taskforce werkt hij samen met andere bedrijven en met overheid en kennisinstellingen om bedrijven in de regio te helpen deze noodzakelijke transitie te maken.

 

Jasper Neuteboom 1 en compagnon Richard

 

Ondernemerschap uit technische nieuwsgierigheid

De loopbaan van Jasper Neuteboom, oprichter en directeur van Inventeers, begon vroeg: op zijn twaalfde wist hij al dat de technieksector zijn richting was. Via een bewust gekozen mbo-traject, gevolgd door hbo en een afstudeerperiode bij TNO, bouwde hij een breed technisch vakmanschap op. Met collega-stagiair en vriend Richard Mesman startte hij twintig jaar geleden Inventeers. “Wij begonnen zonder groot plan, maar wel met overtuiging. Samen iets bouwen dat écht waarde toevoegt, dat was het uitgangspunt. Die mentaliteit is nooit veranderd.”

 

Innovatie vanuit maatschappelijke urgentie

Voor Neuteboom is technologie geen doel op zich maar een antwoord op grote maatschappelijke opgaven. “De wereldbevolking groeit richting de 10 miljard. Tegelijkertijd krimpt de beroepsbevolking. Dat betekent dat we met minder werkenden meer mensen moeten voeden, verzorgen en ondersteunen. Zonder technologische vernieuwing is dat eenvoudigweg niet haalbaar.” Die dubbele druk, demografie en personeelstekorten, vormen de kern van Neutebooms ondernemerschap. Met Inventeers ontwikkelt hij producten en systemen die bijdragen aan voedselvoorziening, zorginnovatie, energietransitie en industriële automatisering. “We moeten werk anders organiseren. Menselijk contact en vakmanschap blijven essentieel, maar repetitief werk en processen die structureel tekortschieten kunnen we slimmer en efficiënter inrichten. Precies ook een van de pijlers van de Human Capital Agenda 2025-2030, waar ik me de komende jaren sterk voor wil maken.”

 

Inventeers ziet Technologische innovatie ook als antwoord op arbeidsmarktkrapte. “Technologie neemt geen banen weg; het zorgt dat de banen die we vandaag niet meer kunnen invullen, toch uitgevoerd worden.” Voorbeelden van innovaties waar Inventeers dagelijks mee bezig zijn:

  • Voedsel en landbouw: systemen om productie te automatiseren en te optimaliseren.
  • Zorginnovatie: oplossingen die zorgprofessionals ontlasten zonder het menselijk contact te verdringen.
  • Industrie: automatisering van repetitieve processen om schaarse werknemers vrij te spelen voor complexere taken.
  • Energietransitie: van slimme meters tot systemen die bijdragen aan verduurzaming.

 

Jasper Neuteboom 2

 

Circulariteit als ontwerpopgave

Naast innovatie voelt Neuteboom als ondernemer ook verantwoordelijkheid voor circulair ontwikkelen. “Wanneer we nieuwe producten ontwikkelen, denken we direct na over de eindfase. Hoe kan iets gedemonteerd worden? Kan het uit gerecycled materiaal bestaan? En wat betekent dat voor kosten en schaalbaarheid?” In projecten, zoals de ontwikkeling van slimme meters, vraagt hij om aandacht voor circulariteit, ook in aanbestedingen. “Als duurzaamheid in de uitvraag ontbreekt, blijf je achter de feiten aanlopen. Het moet onderdeel zijn van de opdracht, niet van de nabeschouwing.”

 

 

Een blik op duurzaam leiderschap

Ondernemen met een duidelijke visie vraagt veel, maar Neuteboom is helder over zijn prioriteiten. “Je eigen gezondheid en die van je team gaan altijd vóór groei. Dat besef maakt je scherper in keuzes. Duurzaam leidinggeven begint bij jezelf.” Voor zijn medewerkers betekent dat een organisatie waarin vakmanschap wordt gewaardeerd, ruimte is voor ontwikkeling en fouten onderdeel zijn van leren. “We bouwen aan technologie voor de toekomst, maar ook aan mensen die die toekomst vormgeven.”

 

VNO-NCW West

Ondanks snelle groei benadrukt hij het belang van in verbinding blijven. Met het team, met zijn compagnon, maar ook met andere ondernemers in de regio. Als lid van VNO-NCW West zit hij regelmatig aan ondernemerstafels om zijn blik op ondernemen te verbreden. “Ondernemen is soms eenzaam. Daarom zijn netwerken met andere ondernemers die exact begrijpen waar je mee bezig bent, welke verantwoordelijkheid je draagt en wat ondernemen inhoudt, zoals bij VNO-NCW, essentieel. Je leert het meest van mensen die ondernemen kennen en dezelfde verantwoordelijkheid dragen.”

 

Jasper Neuteboom 1

Een brede kijk op talent

Een inclusieve arbeidsmarkt begint volgens Neuteboom met een andere manier van werven. “Ik zoek niet naar een persoon die past in een bestaande functie. Ik kijk welke functie ik kan vormgeven rond de kwaliteiten van de kandidaat. Dat vraagt flexibiliteit van werkgevers, maar levert loyalere en productievere medewerkers op.” Hij ziet dat vooral jonge generaties inclusie en diversiteit vanzelfsprekend vinden en werkgevers daarop selecteren. “Als je talent wilt aantrekken, moet je als organisatie een omgeving bieden waarin iedereen tot zijn recht komt.”

 

Ook richt Neuteboom zich liever op vaardigheden dan op diploma’s. Hij is groot voorstander van een skillsgerichte arbeidsmarkt. “Competenties geven een veel beter beeld van het potentieel dan diploma’s alleen. Het vraagt wel om begeleiding en duidelijke verwachtingen. Niet iedere kandidaat past in elk ontwikkeltraject; daar moeten we eerlijk over zijn. Ze moeten wel graag willen” Volgens hem is dit precies het terrein waar de Human Capital Agenda kansen biedt: “We moeten systemen bouwen die gemotiveerde werkenden helpen overstappen tussen sectoren. Technologie verandert sneller dan opleidingen kunnen bijhouden. Daarom is leren op de werkvloer zo belangrijk. Mensen kunnen vraaggericht doorleren tijdens het doen van werk. Een flexibel skillsprofiel is essentieel om de arbeidsmarkt blijvend anders te laten werken. ”

 

Jasper Neuteboom 3

Inventeers Academy

Een van de initiatieven waar Neuteboom trots op is, is de Inventeers Academy: een leeromgeving waar mbo-, hbo- en wo-studenten samenwerken aan realistische opdrachten van bedrijven. “We hebben een omgeving gecreëerd waarin studenten interdisciplinair leren, bedrijven colleges geven en onze ingenieurs begeleiden. Daarmee ontstaat een praktische vorm van de Triple Helix: onderwijs, ondernemers en kennispartners die samen een innovatie-ecosysteem vormen.” De Academy trekt jaarlijks tientallen aanmeldingen, maar hanteert bewust een kleinschalige aanpak om kwaliteit te waarborgen. “Studenten leren niet alleen een vak, maar ook wat samenwerking in de praktijk betekent. Voor bedrijven is het een kans om talent vroeg te betrekken. En voor ons een manier om vakmanschap door te geven.”

 

Techniek en Human Capital: waarom de agenda urgent is

Voor Neuteboom is zijn deelname aan de Taskforce Human Capital een logische stap. “De cijfers liegen niet: we krijgen te maken met minder werkenden, toenemende zorgvraag en grote transities in energie en industrie. Het tekort aan vakmensen wordt structureel. De Human Capital Agenda Zuid-Holland 2025–2030 helpt ons deze uitdagingen niet los van elkaar te zien, maar als een samenhangende regionale opgave.”

 

In de Taskforce brengt Neuteboom veel praktijkervaring mee: samenwerking met onderwijsinstellingen, ontwikkeling en begeleiding van talent, technologische innovatie en het verbinden van bedrijven aan regionale ambities. “De Human Capital Agenda is geen abstract beleidsdocument. Het is actiegericht en een routekaart voor economische en sociale veerkracht in Zuid-Holland. Onze opdracht is om die routekaart te blijven vertalen naar concrete projecten die bedrijven, onderwijs en inwoners daadwerkelijk vooruithelpen.”

Hij ziet drie thema’s waarin hij direct waarde kan toevoegen:

 

  1. Leven lang ontwikkelen — praktijkomgevingen creëren waar mensen zich continu kunnen bijscholen.
  2. Een skillsgerichte arbeidsmarkt — niet cv’s, maar competenties centraal.
  3. Kennisoverdracht tussen generaties — essentieel voor het behoud van vakmanschap.

 

“Neuteboom ziet zijn rol binnen de Taskforce als een kans om samen impact te maken: ‘Als we onze krachten bundelen, kunnen we de regio toekomstbestendig houden. Dat is waar ik me voor inzet.’”

 

Nederland staat op een kruispunt. De komende jaren moeten we grote transities realiseren: verduurzaming van onze industrie, versnelling van innovatie en het aantrekken en behouden van talent. Economic Board Zuid-Holland (EBZ) – het samenwerkingsverband van bedrijven, kennisinstellingen en overheden – nodigt het nieuwe kabinet uit om samen te werken aan een toekomstbestendig Nederland. Onze oproep: veranker in het regeerakkoord duidelijke keuzes voor innovatie, talentontwikkeling en randvoorwaarden voor een duurzame industrie.

 

Drie pijlers voor een toekomstbestendig Nederland

EBZ vraagt het nieuwe kabinet om samen met ons te investeren in drie hoofdthema’s:

1. Innovatie en strategische autonomie
Nederland heeft een sterke kennisbasis, maar om voorop te blijven lopen moeten we nu durven kiezen.

  • Investeer structureel meer in R&D – werk toe naar 3% van het BBP.
  • Focus op sleuteltechnologieën zoals AI, quantum, halfgeleiders en medtech.
  • Versterk regionale innovatieclusters door publiek-private samenwerking en moderne test- en opschalingsfaciliteiten.

2. Talentontwikkeling en -behoud
Menselijk kapitaal is minstens zo belangrijk als financieel kapitaal.

  • Maak Leven Lang Ontwikkelen de norm met een nationaal leerbudget.
  • Behoud internationaal talent en verbeter procedures en huisvesting.
  • Investeer in onderwijs en bijscholing zodat iedereen kan meedoen en sectoren met tekorten worden versterkt.

3. Randvoorwaarden voor een duurzame industrie
De transitie naar een klimaatneutrale en circulaire industrie is urgent én biedt economische kansen.

  • Zorg voor betaalbare energie en een gelijk speelveld met buurlanden.
  • Versnel vergunningverlening en bied beleidszekerheid over meerdere kabinetsperiodes.
  • Stimuleer vraag naar groene producten via aanbestedingen en Europese regulering.

Waarom Zuid-Holland een sleutelrol speelt

Zuid-Holland is de economische motor van Nederland:

  • 22% van alle R&D-investeringen vindt hier plaats.
  • Bijna een kwart van het BBP komt uit onze regio.
  • 20% van alle banen en 21% van de bevolking zijn hier geconcentreerd.

Onze regio huisvest toonaangevende clusters: van hightech en medische technologie in Delft en Leiden, tot cybersecurity in Den Haag, maritieme maakindustrie in de Drechtsteden en glastuinbouw in Westland. Deze ecosystemen zijn cruciaal voor de nationale concurrentiekracht én voor strategische autonomie in een wereld die snel verandert.

Onze oproep: samen koers zetten

“Juist nu is het moment om samen koers te zetten,” zegt Femke Brenninkmeijer, voorzitter van EBZ. “Met voorspelbaar beleid en samenwerking tussen Rijk, regio, bedrijven en kennisinstellingen kunnen we bouwen aan een sterke, innovatieve en duurzame economie.”

EBZ staat klaar om mee te denken en mee te doen. Wij nodigen de formerende partijen uit om samen met ons de kansen te grijpen en de transities te versnellen. Nederland kan zich geen stilstand permitteren – het is tijd om vooruit te kijken en door te pakken.

 

Lees hier onze volledige inbreng en aanbevelingen:  EBZ Formatieinbreng online

Op 27 oktober 2025 vond het jaarlijkse Human Capital Event plaats in het Provinciehuis Zuid-Holland, georganiseerd door de Economic Board Zuid-Holland en Provincie Zuid-Holland. Dit event markeerde de start van een nieuwe fase (2025–2030) van de Human Capital Agenda Zuid-Holland. Werkgevers, onderwijsinstellingen, overheden, kennispartners, intermediairs en andere geïnteresseerden kwamen samen met één doel: samen werken aan een wendbare, veerkrachtige arbeidsmarkt die Zuid-Holland voorbereidt op de toekomst.

Terugblik en urgentie

Vorig jaar werd de Human Capital Agenda positief geëvalueerd door de EUR (SEOR). Daarop is door alle partners samen de Human Capital Agenda 2025-2030 ontwikkeld. Een verdubbeld aantal partners heeft zich daaraan gecommitteerd. Tijdens het event is gesproken over het hoe van de aanscherpingen, waartoe met de vernieuwde agenda is besloten. De centrale boodschap van het event was daarmee: “Samen Doen Wat Werkt”.

De urgentie is groot: menselijk kapitaal is belangrijker dan ooit voor onze economie, arbeidsmarkt en brede welvaart. Zuid-Holland kent veel bedrijvigheid, zoals Europa’s grootste haven, het glastuinbouwcluster, Innovatie District Delft en Leiden Bio Science Park. Tegelijkertijd kampt onze provincie met de grootste arbeidstekorten van Nederland: 40% van de bedrijven ervaart hierdoor belemmering. Talent wordt onvoldoende benut, onder meer door een toenemende skills gap.

De komende jaren schroeven we daarom de ambitie verder op, met meetbare doelstellingen, nieuwe Deelakkoorden en samenwerkingsverbanden die een einde moeten maken aan de versnipperde aanpak in onze provincie. We gaan voor een fundamentele arbeidsmarktinnovatie, met andere woorden: een systeemdoorbraak. Een human capital ecosysteem, waarbij werkgevers, onderwijs en overheid nauw samenwerken aan concrete oplossingen voor arbeidsmarktvraagstukken. Niet vanuit losse initiatieven, maar met één visie en één agenda.

 

Thema’s en samenwerking

Het event draaide om drie ’aanscherpingen in de Human Capital Agenda, die een belangrijke plaats krijgen in de koers van alle partners samen voor de komende jaren:

  1. Slimmer werken – Hoe kunnen we technologie en arbeidsproductiviteit slimmer inzetten, met oog voor mens en organisatie?
  2. Ondersteuning voor het mkb – Hoe bereiken en ondersteunen we ondernemers en werkenden in het mkb nog effectiever dan nu het geval is?
  3. Brede lerende en toepassende kennisomgeving – Hoe leggen we effectieve verbindingen binnen de rijke, maar gefragmenteerde kennisinfrastructuur in Zuid-Zuid-Holland, onder andere gericht op het tegengaan van personeelskrapte, een betere match, intensieve bij- en omscholing en economische innovatie en groei?

Inzichten van de sprekers

 

Jeffrey van Meerkerk (voorzitter Taskforce Human Capital Zuid-Holland)

Jeffrey van Meerkerk, tevens dagvoorzitter, opende het event met een korte terugblik op een succesvolle eerste vijf jaren HCA en met een vooruitblik op de verhoogde ambitie die met de HCA 2025-2030 door de partners is uitgesproken. Tienduizenden mensen zijn opgeleid en aan de slag geholpen, duizenden bedrijven zijn geholpen en met € 50 miljoen gezamenlijke investeringen is circa € 6 miljard economische waarde gerealiseerd. Maar, zo benadrukte Jeffrey: we zijn er nog lang niet. Zoals SEOR het uitdrukte: ‘De HCA is een succesvolle formule en het fundament staat, dus nu meters maken voor een systeemdoorbraak!’

 

Meindert Stolk (Gedeputeerde Provincie Zuid-Holland)

Meindert Stolk benadrukte dat Zuid-Holland al langer te maken heeft met structurele uitdagingen zoals vergrijzing en een dalend aantal afstudeerders. Tegelijkertijd is de regionale economie juist bijzonder breed en veerkrachtig, met drie universiteiten, een sterk hbo- en mbo-netwerk en toonaangevende topsectoren. Juist die veelzijdigheid maakt het volgens Stolk uitdagend om als regio één herkenbaar profiel neer te zetten. Daarom wordt human capital steeds belangrijker: onder andere voor innovatie, om de arbeidsproductiviteit te vergroten en om het mkb te versterken. “Het beleid voor 2030 lijkt misschien nog ver weg,” zei Stolk, “maar de koers die we vandaag inzetten bepaalt ons succes van morgen.” De provincie is trots op de gezamenlijke Groeiagenda en Human Capital Agenda en ook op de brede vertegenwoordiging tijdens het event. “Samen elkaar een stap verder helpen, dát is waar het om draait.”

 

Goedele Geuskens (TNO)

Goedele liet zien dat de arbeidsproductiviteit in Zuid-Holland de afgelopen jaren achterblijft bij andere regio’s. Waar we in 2007 nog 5% boven het landelijk gemiddelde zaten, is dat in 2022 verdwenen. Toch is er veel potentie. Door vergrijzing en een krimpend arbeidspotentieel moeten we slimmer werken om brede welvaart te behouden. Grote maatschappelijke opgaven zoals energietransitie, veiligheid, zorg en verduurzaming vragen om meer mensen of om het slimmer organiseren van werk. Goedele benoemde vier knoppen waaraan je kunt draaien om arbeidsproductiviteit te verhogen: mensgerichte technologie, inzetbaarheid en ontwikkeling, slimmer organiseren van werk en snelle adaptatie van technologische en sociale innovatie. Regionale ecosystemen en samenwerking zijn essentieel om innovatie te versnellen en het gat tussen koplopers en middenmoters te verkleinen. Zuid-Holland heeft met de Human Capital Agenda en het ecosysteem, dat daaromheen is gebouwd, een mooie uitgangspositie om succesvol op verhoging van de arbeidsproductiviteit in te zetten. Daar werkt TNO graag mee, aldus Goedele.

 

 

Frank Slingerland (praktijkvoorbeeld: Campus Gouda)

Frank deelde hoe een netwerkorganisatie als Campus Gouda zorgt voor het versnellen van innovatie. Namelijk samen met en vooral ook gedragen door bedrijven in de regio. De netwerkorganisaties die bijvoorbeeld innovatietafels faciliteren, fungeren als ecosysteem waarbinnen partners worden samengebracht op specifieke onderwerpen en innovatie wordt versneld. Thema’s als bodemdaling, smart logistics en zorgtechnologie staan bij Campus Gouda centraal. Door per thema jaarlijks een evenement te organiseren en vraagstukken op te halen bij bedrijven en publieke partners wordt de innovatieagenda van Campus Gouda gevoed. Onder andere werken studenten in 20 weken samen met bedrijven aan prototypes die direct geïmplementeerd worden in de praktijk. Deze challenge based learning zorgt voor een informele, inspirerende samenwerking tussen onderwijs en werkgevers.

 

Josette Dijkhuizen (Hoogleraar, SER Kroonlid en ondernemer)

Josette presenteerde de resultaten van haar onderzoek over de duurzame inzetbaarheid van mkb ondernemers zelf. In opdracht van de Taskforce Human Capital heeft Josette in samenwerking met de bij de Human Capital Agenda aangesloten werkgeversverenigingen dit onderwerp onderzocht bij mkb ondernemers in Zuid-Holland. Uit het onderzoek blijkt dat veel mkb ondernemers te weinig stilstaan bij hun eigen ontwikkeling tijdens bepaalde levensfases, terwijl vitaliteit en groei ook voor hen essentieel zijn. Sparren met andere ondernemers kan hen helpen om te leren, te reflecteren een te vernieuwen.

Dit is voor de uitvoering van de HCA des te meer belangrijk, omdat de ondernemer een grote impact heeft op het eigen bedrijf en de medewerkers die daarin werkzaam zijn. Wanneer ondernemers aan hun eigen vitaliteit werken heeft dit ook invloed op hun bedrijf. Een ontwikkelingsgerichte cultuur binnen bedrijven draagt namelijk bij aan productiviteit, innovatie en werkplezier. Ook praktijkverhalen, workshops en netwerken zijn cruciaal om ondernemers te ondersteunen. En daarmee ook bij te dragen aan een leer- en ontwikkelcultuur binnen bedrijven.

 

 

Paneldiscussie: Josette Dijkhuizen, Peter Nagelkerke, Suzanne van Soest, Rogier Krabbendam

Samen met Josette Dijkhuizen gingen de panelleden in gesprek over de bevindingen en aanbevelingen in het rapport van Josette.  De werkgeversvertegenwoordigers gaven aan de uitkomsten van het onderzoek te herkennen en die verder te willen brengen in de activiteiten van de werkgeversverenigingen voor het komende jaar.  Zij vertegenwoordigen opgeteld veel ondernemers in Zuid-Holland en richten zich onder andere op inspireren, activeren en ondersteunen van hun achterbannen: de ondernemers. Weinig ondernemers hebben echt tijd om zorgvuldig stil te staan bij hun eigen duurzame inzetbaarheid. Ondernemers willen wel, maar hebben een breed takenpakket. Daarom was er een duidelijke tip: help ondernemers met praktische informatie, organiseer kleine clubjes waarin kennis wordt gedeeld en zorg voor follow-ups. Door praktische kennis kunnen ondernemers en daarmee ook hun medewerkers zich op een laagdrempelige manier blijven ontwikkelen.

 

 

Thaïza Kwas (Team Human Capital EBZ/PZH) & Harry de Boer (TNO)

Thaïza en Harry benadrukten de kracht van het collectief. Er zijn al 165+ partners bij de Human Capital Agenda aangesloten, maar er is nog volop ruimte voor uitbreiding en verdieping van de samenwerking in Zuid-Holland. Ondernemers, kennisinstellingen en overheid kunnen elkaars kracht en kennis beter benutten en samen zorgen voor het verder versterken van het tijdens het evaluatieonderzoek vastgestelde multipliereffect. Door samen te werken in Zuid-Holland kunnen we de arbeidsmarkt structureel anders laten werken en zo de beoogde systeemdoorbraak realiseren.

De Economic Board Zuid-Holland en de Provincie Zuid-Holland verkennen in samenwerking met TNO hoe er een brede Lerende en Toepassende Kennisomgeving kan worden opgezet. Dit betekent dat de bestaande Human Capital Learning Community wordt opgeschaald naar het brede netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en overheden in Zuid-Holland. Vraaggericht, met eigenaarschap van en op basis van de behoefte van bedrijven, samen werken aan de economische en maatschappelijke agenda die de partners op zich hebben genomen. De lerende en vooral ook toepassende (DOEN!) kennisomgeving moet bestaande netwerken verbinden, zodat inzichtelijk wordt op welke onderwerpen partners kunnen samenwerken, elkaar kunnen ondersteunen of kennis praktisch toepasbaar moet maken. TNO heeft een schat aan kennis, ervaring en tools, die daarbij actief wordt ingezet en zal daarbij ook de zorgen voor kennistransfer van andere regio’s naar Zuid-Holland en omgekeerd.

 

 

Adnan Tekin (voorzitter MBO Raad)

Adnan sloot af met het belang van samenwerking tussen scholen, bedrijven en overheid. Hij deelde een krachtige boodschap: het mbo is hofleverancier van de economie en is #onmisbaar voor de arbeidsmarktvraagstukken in de regio. Door het aanbod te bundelen en praktijkroutes te creëren, wordt het onderwijs beter afgestemd op de arbeidsmarkt. Investeren in talent en vakmanschap draagt daarmee bij aan een sterke arbeidsmarkt en samenleving. Ook nam Adnan het moment om partners in de zaal bewust te maken van de verandering die zij kunnen maken voor mbo-studenten, zoals goede stagevergoedingen, inclusief werkgeverschap en voldoende doorgroeimogelijkheden. Naar het nieuwe kabinet toe deed Adnan de oproep om te investeren in het mbo, met alle uitdagingen waar het mbo voor staat en met de bijdrage die het mbo heeft en kan bieden aan de economische en maatschappelijke agenda van Nederland, inclusief Zuid-Holland.

 

 

Oproep tot actie

Het Human Capital Event 2025 is een uitnodiging aan alle bedrijven en inwoners in Zuid-Holland om mee te doen aan en gebruik te maken van de gezamenlijke aanpak in de komende jaren. Voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt, belangrijker dan ooit met de snel veranderende economie en de uitdagingen die de maatschappelijke transities met zich mee brengen. De komende jaren bouwen we in Zuid-Holland aan een lerende en toepassende kennisomgeving, waarin werkgevers, onderwijs en overheid samenwerken aan concrete oplossingen. Niet door méér te praten en harder te werken, maar door te Doen Wat Werkt en slimmer werken. Voor een toekomstbestendig Zuid-Holland.

Benieuwd naar het event? Bekijk hier de foto’s: https://flic.kr/s/aHBqjCz4hT

Samen doen wat werkt – voor een toekomstbestendige innovatieve arbeidsmarkt in Zuid-Holland.

 

Zuid-Holland stond recentelijk volop in de schijnwerpers tijdens het ZH-verkiezingsdebat. Je kunt de gehele uitzending hier bekijken: bekijk de uitzending.

Vertegenwoordigers van verschillende politieke partijen gingen met elkaar in debat over de grote uitdagingen én kansen voor onze provincie. Het debat werd georganiseerd door Provincie Zuid-Holland en Economic Board Zuid-Holland en in samenwerking met Omroep West en RTV Rijnmond.

 

Belangrijkste thema’s en quotes

• Wonen:

“D66 komt op voor alle mensen die een woning zoeken. Als er 1% van de landbouwgrond afgaat, kunnen we iedereen in hun eigen gemeente een huis geven,” aldus Robert van Asten (D66). Martin Oostenbrink (BBB) voegde toe: “We zien al dat boeren vrijwillig willen vertrekken, waardoor ook in Zuid-Holland aan de randen van dorpen gekeken kan worden of we daar dan wel kunnen uitbreiden.” Pieter Grinwis (Christenunie) gaf aan: “Laten we alsjeblieft minder regels krijgen om te bouwen. Laten we zorgen dat mensen minder makkelijk naar de Raad van State kunnen (…) want het belang van woningzoekende moet zwaarder wegen dan het recht op uitzicht”. Martin Oostenbrink (BBB) vertelde over zijn keuze: “Voorrang geven aan mensen met regionale bindingen, dan wel met banen die echt cruciaal zijn voor die regio’s, zoals een onderwijzer of politieman.”

• Bereikbaarheid:

Karsten Klein (CDA) benadrukte: “Bereikbaarheid gaat bij mij niet over meer asfalt of meer metro’s, maar over mensen die op tijd op hun werk willen komen of in het ziekenhuis moeten zijn.” Pieter Grinwis (ChristenUnie) waarschuwde: “Onze infrastructuur ligt er nu goed bij, maar als we zo doorgaan, over een aantal jaar niet meer.”

• Economie & Haven:

Bente Becker (VVD): “De Rotterdamse Haven is een groeibriljant voor Nederland, goed voor meer dan 192.000 banen. De industrie heeft 1,4x zoveel oppervlakte nodig om te kunnen groeien.” Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) pleitte voor duurzame keuzes: “Je moet stevige keuzes durven maken voor de economie van de toekomst, en die is duurzaam. Elke investering in ouwe meuk, moet je niet meer doen.”

• Energie:

“We hebben een energiemix nodig: wind op zee én land, zonne-energie én kernenergie. We moeten zo snel mogelijk af van buitenlandse afhankelijkheid,” aldus Robert van Asten (D66). Bente Becker (VVD) vulde aan: “De wind waait niet iedere dag, de zon schijnt niet altijd en kernenergie is dan een hele stabiele vorm van energie.”

• Innovatie:

“De drones van de toekomst komen uit Zuid-Holland,” aldus Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA). “We moeten investeren en we moeten hier industriepolitiek op voeren. We moeten zorgen dat de gelden ook ten goede komen aan ons eigen MKB en onze eigen innovatie startups.” Karsten Klein (CDA) wees op het belang van de defensie-industrie in de regio: “25% van de Nederlandse defensieindustrie is in Zuid-Holland gevestigd. Je moet zorgen dat die industrie in Zuid-Holland, die toch een beetje onbekend is, bekender wordt. We hebben prachtige bedrijven in Zuid-Holland die volop de ruimte moeten krijgen.”

Oproepen
Wouter Kolff (Commissaris van de Koning Zuid-Holland): “Graag wil ik voldoende aandacht van de Haagse politiek voor de belangen en noden van Zuid-Holland. Een provincie waar bijna een kwart van de Nederlanders woont en bijna een kwart van het nationaal inkomen wordt verdiend. Laat van elke euro rijksgeld dan ook bijna een kwart landen in Zuid-Holland.”

Femke Brenninkmeijer, voorzitter EBZ: “Mooi dat vandaag hier Zuid-Hollandse Kamerleden met elkaar in debat zijn gegaan over belangrijke en urgente onderwerpen. Samen maken we Zuid-Holland sterker. Trots op wat we samen hebben neergezet! Goed om te zien dat er niet alleen werd gekeken naar de verschillen maar ook naar de overeenkomsten. We moeten blijven investeren in Zuid-Holland want daar wordt heel Nederland beter van. ”

Het debat werd afgesloten met een oproep aan iedereen om te gaan stemmen.

Want: Zuid-Holland doet ertoe, en is een belangrijk speler om nationale problemen op te lossen.

Terugkijken? Hier vind je de link naar de uitzending op YouTube

HET GROTE ZUIDHOLLANDDEBAT.mp4 – Share – Omroep West | MediaLab

En een link naar het foto album:

Zuid-Holland verkiezingsdebat – Economic Board Zuid-Holland en Provincie Zuid-Holland | Flickr

Foto credits: Daniel Verkijk

 

 

Op 14 en 15 oktober 2025 kwamen vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid samen in Den Haag voor de tweedaagse Economic Board Zuid-Holland (EBZ). Het centrale thema: samenwerking over de grenzen heen, met als doel de economische kracht en toekomstbestendigheid van Zuid-Holland te versterken.

Positieve vooruitzichten en concrete uitdagingen
De tweedaagse startte met de presentatie van de uitkomsten van de Captains of Industry Survey door PwC. Het onderzoek biedt een actueel beeld van Zuid-Hollandse bedrijven en hoe zij de economische situatie in de regio ervaren. Per sector en bedrijf zijn er uiteenlopende verwachtingen, kansen en uitdagingen en er zijn ook een aantal overeenkomsten.

Bij de industrie en de grote moederbedrijven speelt de discussie over het vertrek naar het buitenland. En bij de industrie is de bereidheid tot investeren lager door diverse factoren. Zij zien dan ook andere uitdagingen en kansen tegemoet. De stemming onder de overige CEO’s is positief: bedrijven groeien, verwachten verdere groei en zetten vol in op innovatie en samenwerking. Maar liefst 68% wil (door)investeren in Zuid-Holland; 36% kijkt ook buiten de regio. Zuid-Holland wordt geroemd om haar sterke kennisinfrastructuur, met drie universiteiten en toonaangevende technologie-instellingen.

Meer informatie vind je hier: Bedrijven in Zuid-Holland zijn ondanks uitdagingen positief – EBZ | Economic Board Zuid-Holland

Oproep tot samenwerking en lobby
Tijdens het diner met de Amsterdam Economic Board werd het belang van gezamenlijke communicatie en EU-lobby onderstreept. Deelnemers pleitten voor concrete samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden, met aandacht voor thema’s als netcongestie, energievoorziening, circulair werken en regionale samenwerking.
Juist door samen te werken kunnen we gezamenlijke uitdagingen zoals innovatie, onderwijs en internationaal talent beter aanpakken. Wat zijn de overeenkomsten, wat kunnen we van elkaar leren en waar kunnen we elkaar aanvullen?

Foto credits: Daniel Verkijk

Koppels van beide Economic Boards gaven korte pitches:
– Koen Overtoom (AMEC, Port of Amsterdam) & Joris de Groot (AMEC, Alliander): over het belang en de uitdagingen van de haven en de rol van netcongestie.
Zij pleiten voor gezamenlijke afspraken over energieoplossingen, bijvoorbeeld over percentages van energie voor eigen gebruik, zodat investeren loont en bedrijventerreinen hun eigen energievoorziening kunnen verzorgen.
– Meindert Stolk (EBZ, Provincie Zuid-Holland) & Esther Rommel (AMEC, Provincie Noord-Holland): over circulair werken en weerbaarheid.
Zij werken aan een gezamenlijke agenda en verzamelen praktische voorbeelden en kijken waarin samen opgetrokken kan worden.
– Jopie Nooren (AMEC, Hogeschool Van Amsterdam) & Tim van der Hagen (EBZ, TU Delft): over samenwerking in de regio, arbeidsmarkt en banen van de toekomst.

EBZ en AMEC werken ook samen in Economic Boards Nederland, een netwerk van 18 Economic Boards in Nederland. Daar wordt samengewerkt op thema’s als innovatie, onderwijs, onderzoek, wetenschap en internationaal talent.

Adviestraject Peter Wennink: investeren in de toekomst
Op dag twee stond het adviestraject van Peter Wennink centraal. In opdracht van de ministerraad werkt Wennink aan een plan om het investeringsklimaat en het verdienvermogen van Nederland te versterken. Vijf thema’s staan centraal: energie & klimaat, digitalisering, veiligheid, gezondheid en randvoorwaardelijke infrastructuur. Zuid-Hollandse organisaties nemen het voortouw in diverse proposities, zoals biotech, chemie, quantum en landaanwinning. De EBZ-leden riepen op tot collectiviteit om versnippering te voorkomen en samen sterker te staan.

Versnellingsprogramma Zuid-Holland: randvoorwaarden op orde voor investeringen
Het Versnellingsprogramma werd gepresenteerd als antwoord op regionale knelpunten en nieuwe investeringskansen. De ambitie: het Versnellingsprogramma als dé agenda van de regio bestuurlijk verankeren en meer dan de ‘fair share’ bijdragen aan nationale economische groei. Deelnemers benadrukten het belang van samenwerking en het slim benutten van elkaars capaciteiten, ook richting Brussel en de EU.

Vijf oproepen aan het nieuwe kabinet
Uit de survey en discussies kwamen vijf concrete oproepen aan het nieuwe kabinet:
1. Investeer in innovatie, kennis en digitalisering
2. Verminder regeldruk en zorg voor stabiel beleid
3. Versterk energievoorziening en concurrentiekracht
4. Verbeter arbeidsmarkt en huisvesting
5. Stimuleer internationale samenwerking en geopolitieke weerbaarheid

Samen vooruit
De tweedaagse werd afgesloten met een oproep tot gezamenlijke communicatie en concrete samenwerking. De EBZ kijkt terug op een inspirerende bijeenkomst waarbij verbinding, kennisdeling en nieuwe plannen centraal stonden. De komende periode staat in het teken van het definitieve adviesrapport van Peter Wennink en de lancering van het Versnellingsprogramma begin december. Zuid-Holland presenteert zich als één regio, klaar om samen de uitdagingen van morgen aan te gaan.

Ondanks uitdagingen zoals personeelstekorten, stijgende kosten en geopolitieke onzekerheden, zijn veel ondernemers positief. Dat blijkt uit onderzoek van provincie Zuid-Holland en de Economic Board Zuid-Holland, uitgevoerd door PricewaterhouseCoopers. Het onderzoek biedt een actueel beeld van Zuid-Hollandse bedrijven en hoe zij de economische situatie in de regio ervaren. 
 
Aan de peiling van 2025 deden ruim 130 bestuurders van Zuid-Hollandse bedrijven mee, waarvan 10 ook via een aanvullend diepte-interview. De bedrijven zijn geselecteerd door de Economic Board Zuid-Holland en zijn over het algemeen bedrijven die veel investeren in onderzoek en wetenschap. Zij deelden hun verwachtingen en ideeën over groei, innovatie en samenwerking in de regio. Per sector en bedrijf zijn er uiteenlopende verwachtingen, kansen en uitdagingen en er zijn ook een aantal overeenkomsten.  

Uitdagingen
Veel bedrijven zien kansen voor economische groei, maar ook duidelijke uitdagingen. Er is een blijvend verschil tussen wat bedrijven zoeken en wat werkzoekenden kunnen. Veel bedrijven vinden het moeilijk om goed personeel te vinden, vooral mensen met een mbo-diploma (niveau 2 tot 4). Ook zorgen stijgende kosten, energietekort, woningtekort en internationale spanningen voor druk op het bedrijfsleven. Een gemeenschappelijke frustratie betreft de traagheid, onvoorspelbaarheid en inconsistentie van rijksbeleid. De energietransitie vergt omvangrijke langetermijninvesteringen, maar bedrijven stellen deze uit zolang heldere en stabiele kaders ontbreken. Middelgrote ondernemingen doen bovendien zelden een beroep op beschikbare subsidieregelingen, omdat de administratieve lasten als disproportioneel hoog worden ervaren. Hierdoor blijft een belangrijk deel van het transitiepotentieel onbenut. Bij de industrie en de grote moederbedrijven speelt de discussie over het vertrek naar het buitenland. En bij de industrie is de bereidheid tot investeren lager door diverse factoren. Zij zien dan ook andere uitdagingen en kansen tegemoet. 

Femke Brenninkmeijer, Voorzitter Economic Board Zuid-Holland: “Voor bedrijven is stabiel en betrouwbaar beleid van groot belang. Ook de beschikbaarheid van voldoende goed geschoold personeel komt veel terug. Daarom pleiten wij voor het behouden en aantrekken van voldoende internationaal en regionaal talent.”  

Aanpassingsvermogen
Toch overheerst optimisme over de groeiverwachting. De innovatieve bedrijven zien juist in grote veranderingen nieuwe mogelijkheden. Denk aan de energietransitie, digitalisering en innovatie. Bedrijven doen al veel met cybersecurity en zien AI als kans
voor verdere optimalisering van de processen. Vooral grotere bedrijven investeren al in verduurzaming en digitale oplossingen. Kleinere bedrijven lopen hier soms tegen obstakels aan, bijvoorbeeld bij het vinden van financiering of subsidies.   

Sterke regio
De verbondenheid met de regio is sterk. Ondernemers waarderen de aanwezigheid van talent, de kwaliteit van de infrastructuur en de aantrekkelijke leefomgeving. Tegelijkertijd roepen zij op tot verdere investeringen in bereikbaarheid, een goed vestigingsklimaat en samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven. Vooral grotere bedrijven lopen aan tegen onduidelijkheden in beleid en regelgeving.

Meindert Stolk, gedeputeerde Economie en Innovatie: “De uitkomst van de ondernemerspeiling is een positief signaal voor de Zuid-Hollandse economie. Ondanks de zorgwekkende signalen over het investeringsklimaat en sombere ontwikkelingen in de industrie, blijken er gelukkig ook positieve berichten. Zo is het bijvoorbeeld mooi om te zien dat de meeste bedrijven de afgelopen vijf jaar flink zijn gegroeid. Ook voor de komende jaren kijken zij met vertrouwen vooruit. Maar dan moeten knelpunten zoals de netcongestie en stikstof, wel voortvarend worden aangepakt. We bevinden ons op een kritisch kantelpunt, met elkaar moeten we ervoor zorgen dat we de juiste richting kiezen.”  

Gezamenlijke aanpak
Provincie Zuid-Holland en de Economic Board Zuid-Holland willen samen met bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties inspelen op de belangrijkste kansen en knelpunten uit het onderzoek. De meerwaarde van beide organisaties voor de bedrijven wordt in het onderzoek onderstreept. De inzichten worden meegenomen in de Groeiagenda Zuid-Holland en in het versnellingsplan, waarmee de regio inzet op een sterke, innovatieve en duurzame economie. Binnenkort volgt daar meer informatie over. 

Lees het hele rapport hier: Rapport Captains of Industry Zuid-Holland 2025