ACTIEPLAN SLIMMER WERKEN ZUID-HOLLAND: meer impact met hetzelfde talent
Zuid-Holland staat voor een grote uitdaging: de vraag naar personeel groeit, terwijl de arbeidsmarkt steeds krapper wordt. Alleen meer mensen opleiden of aantrekken is daarom niet genoeg. Om economisch sterk te blijven, moeten we ook slimmer gaan werken.
Het nieuwe Actieplan Slimmer Werken Zuid-Holland laat zien hoe de Economic Board Zuid-Holland en de provincie Zuid-Holland, vanuit de Human Capital Agenda, samen met partners kunnen bijdragen aan hogere arbeidsproductiviteit. Niet met één nieuw omvangrijk programma, maar met een actiegerichte aanpak die voortbouwt op bestaande initiatieven, zoals Deelakkoorden, campussen, fieldlabs, onderwijs, kennispartners en mkb-netwerken.
In dit artikel lees je waarom slimmer werken urgent is, aan welke samenhangende thema’s bedrijven kunnen werken om productiever te worden en hoe Zuid-Holland de stap wil maken van goede voorbeelden naar brede toepassing in de praktijk.
Krapte op de arbeidsmarkt vraagt om slimmer werken
Zuid-Holland is een van de economische motoren van Nederland. Met ruim 3,8 miljoen inwoners, meer dan 500.000 ondernemers en sterke kennisinstellingen levert de provincie een belangrijke bijdrage aan het Nederlandse verdienvermogen. Tegelijkertijd neemt de druk toe. De beroepsbevolking vergrijst en ontgroent, de arbeidsmarkt blijft krap en grote maatschappelijke opgaven vragen om steeds meer mensen in onder andere techniek, zorg, energie, bouw, logistiek en digitalisering.
Alleen meer mensen opleiden, aantrekken of activeren is daarom niet voldoende. Om economische groei, brede welvaart en betaalbare publieke voorzieningen te behouden, moet Zuid-Holland ook slimmer werken. Dat betekent: met dezelfde of minder mensen meer waarde creëren, zonder dat dit leidt tot hogere werkdruk of minder werkplezier.
Juist dat is urgent. Hoewel Nederland nog steeds een hoog productiviteitsniveau kent, is de groei van de arbeidsproductiviteit de afgelopen decennia sterk vertraagd. Zuid-Holland had tot 2015 een hogere productiviteit dan het Nederlandse gemiddelde en is in de afgelopen jaren de voorsprong kwijtgeraakt. Daar komt bovenop dat de vraag naar personeel blijft toenemen, terwijl de uitdagingen groot zijn: voldoende woningen bouwen, de energietransitie versnellen, de zorg toegankelijk houden en de economie toekomstbestendig maken.
Het Actieplan Slimmer Werken Zuid-Holland van de Human Capital Agenda Zuid-Holland, Economic Board Zuid-Holland en de provincie Zuid-Holland laat zien hoe partners kunnen bijdragen aan hogere arbeidsproductiviteit door menselijk kapitaal beter te benutten. De focus ligt op de factoren waarop de Human Capital Agenda invloed kan uitoefenen: vaardigheden, leren en ontwikkelen, slimmer organiseren van werk, motivatie en cultuur, en het mensgericht toepassen van technologie en innovatie.
Vier knoppen voor slimmer werken
Het actieplan kijkt naar arbeidsproductiviteit vanuit vier samenhangende knoppen.
- Kennis en vaardigheden
De eerste knop is het vergroten van kennis en vaardigheden. Mensen moeten zich kunnen blijven ontwikkelen, zodat zij kunnen meebewegen met nieuwe technologie, veranderende functies en nieuwe manieren van werken.
- Slimmer organiseren
De tweede knop is het slimmer organiseren van werk. Productiviteit stijgt wanneer processen eenvoudiger worden ingericht, taken beter worden verdeeld en ondersteunende technologie goed wordt ingebed in de dagelijkse praktijk. - Motivatie en cultuur
De derde knop is motivatie en cultuur. Een open en veilige werkcultuur, ruimte voor eigenaarschap en aandacht voor werkplezier zijn geen zachte randvoorwaarden, maar belangrijke factoren voor productiviteit. Mensen die betrokken zijn, leren, meedenken en ruimte krijgen om te verbeteren, dragen direct bij aan slimmer werken. - Technologie en innovatie
De vierde knop is technologie en innovatie. Robotisering, digitalisering, AI en data kunnen werk verlichten en processen efficiënter maken. Maar technologie levert pas echt waarde op wanneer medewerkers ermee kunnen en willen werken, en wanneer werkprocessen en organisatiecultuur mee veranderen.
Deze vier knoppen werken dus vooral in samenhang. Een nieuwe robot, AI-toepassing of digitale tool maakt een bedrijf niet automatisch productiever. Pas wanneer technologie wordt gekoppeld aan vaardigheden, werkorganisatie en betrokkenheid van medewerkers ontstaat duurzame productiviteitsgroei.
Van experimenten naar brede toepassing
Zuid-Holland beschikt al over sterke ecosystemen van samenwerkingen, innovatieprogramma’s en onderwijsinitiatieven. Veel daarvan dragen bij aan slimmer werken, bijvoorbeeld via digitalisering, AI, Leven Lang Ontwikkelen en praktijkgerichte samenwerking met het mkb.
De uitdaging ligt vooral in opschaling. Veel goede initiatieven blijven hangen in pilots en bereiken onvoldoende ondernemers. Voor mkb-bedrijven is het aanbod bovendien vaak versnipperd en lastig vindbaar.
Daarom sluit het actieplan aan bij de adoptieroute van TNO. Het model onderscheidt drie logische samenhangende fasen: agenderen, uitproberen en adopteren. Eerst moeten bedrijven bewust worden van hun productiviteitsvraagstuk en de urgentie voelen. Daarna kunnen oplossingen worden getest in de praktijk. Vervolgens moeten succesvolle werkwijzen worden geborgd, opgeschaald en onderdeel worden van de normale bedrijfsvoering. Juist in die laatste stap ligt een grote opgave.
Het mkb centraal
De sleutel voor productiviteitsgroei ligt in belangrijke mate bij het brede mkb. Veel ondernemers willen wel vernieuwen, maar missen tijd, overzicht, kennis of investeringsruimte. Het actieplan richt zich daarom niet alleen op koplopers, maar juist op het brede peloton van mkb-bedrijven dat ondersteuning nodig heeft om productiever te worden.
Door ondernemers beter te ondersteunen, initiatieven toegankelijker te maken en kennis sneller te verspreider, kunnen meer bedrijven profiteren van slimmer werken.
DOEN en BOUWEN: versnellen via de Deelakkoorden en versterken van ecosystemen
Het actieplan sluit aan bij de bestaande DOEN en BOUWEN strategie van de Human Capital Agenda. De lijn DOEN richt zich op de Deelakkoorden, dit zijn publiek-private samenwerkingen waarin bedrijven, onderwijs, overheden en maatschappelijke partners werken aan human capital-vraagstukken.
Binnen het actieplan worden bestaande Deelakkoorden gerichter benut om hun bijdrage aan arbeidsproductiviteit te vergroten. Via het lerend netwerk, kennisuitwisseling en samenwerking met TNO worden projectleiders ondersteund om sterker te sturen op de vier productiviteitsknoppen en op adoptie en opschaling.
Ook nieuwe Deelakkoorden moeten explicieter maken hoe zij bijdragen aan arbeidsproductiviteit. Daarnaast wordt samen met TNO gewerkt aan een pilot voor een Zuid-Hollandse ketenaanpak productiviteit. Die aanpak richt zich op de samenhang tussen technologische innovatie, slimmer organiseren, sociale innovatie en skillsontwikkeling binnen ketens. In 2026 is bovendien de ambitie om een nieuw Deelakkoord af te sluiten dat volledig in het teken staat van verhoging van arbeidsproductiviteit. Vertrekpunt voor dit nieuwe Deelakkoord is de vraag hoe de bestaande Deelakkoorden kunnen worden versterkt op die onderdelen die bijdragen aan het verhogen van arbeidsproductiviteit en hoe zij mkb-bedrijven hierbij beter kunnen ondersteunen. Er is inmiddels een kwartiermaker gestart om dit verder uit te werken.
BOUWEN: randvoorwaarden versterken
Bij BOUWEN gaat het om het versterken van randvoorwaarden in het bredere ecosysteem. Denk aan het verbeteren van overzicht en toegang tot scholing en financiering via Heel Zuid-Holland Leert, het versterken van vernieuwende onderwijsvormen zoals challenge based learning, en het versnellen richting een skills-based arbeidsmarkt.
Ook betere mkb-dienstverlening is belangrijk. Ondernemers moeten eenvoudiger de juiste ondersteuning kunnen vinden en arbeidsproductiviteit moet explicieter onderdeel worden van de dienstverlening aan het mkb. Daarnaast wil het actieplan innovatiecampussen, fieldlabs en living labs sterker benutten als versnellers van groei, innovatie en talentontwikkeling.
Tot slot zet het plan in op kennisdeling en het versterken van het “mkb-loopvermogen”: bestaande netwerken met veel werkgeverscontacten worden beter benut om het gesprek over slimmer werken bij bedrijven op gang te brengen.
Tien acties, één samenhangende aanpak
Het actieplan komt samen in 10-actiepunten. Vier acties richten zich op uitvoering via de Deelakkoorden, zes op het versterken van het ecosysteem.
De kracht van het plan zit juist in die combinatie. Arbeidsproductiviteit is te complex voor één losse interventie of één nieuw programma. Daarom kiest Economic Board Zuid-Holland voor een actiegerichte strategie die voortbouwt bestaande initiatieven, focus aanbrengt, partijen verbindt en bestaande initiatieven helpt om meer impact te maken. Zo wordt met het Actieplan Slimmer Werken niet méér gedaan, maar vooral slimmer en effectiever.
Het Actieplan Slimmer Werken heeft één helder doel: een productiever Zuid-Holland, waarin bedrijven kunnen groeien, mensen hun talenten beter benutten en werk aantrekkelijk, gezond en toekomstbestendig blijft.
Download het plan hier: Actieplan Slimmer Werken Zuid-Holland
